Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө” мыйзамына ылайык, Кара-Бүргөн айылдык кеңешинин кезексиз 2- сессиясы ТОКТОМ КЫЛАТ:
Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө” Мыйзамынын 21-беренесине, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик кызмат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери боюнча мамлекеттик агенттиктин 17.03.2026-жылдагы №01-25/78 буйругуна ылайык Кара-Бүргөн айылдык кеңеши, ТОКТОМ КЫЛАТ:
Кара-Бүргөн айыл аймагынын айылдык кеңешинин
2026-жылдын 21-апрелиндеги №3 сессиясынын
№3/1 токтому менен бекитилген.
Кара-Бүргөн айыл аймагынын жергиликтүү жамааттын УСТАВЫ
Биз, Кара-Бүргөн айыл аймагынын жергиликтүү жамааты, өз аймагыбызда жергиликтүү маанидеги маселелерди өз демилгебиз жана өз жоопкерчилигибиз менен чечүү укугубузду жана милдетибизди сезүү менен өзүбүздүн территориябыздагы жашаган жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн жана башка жарандардын бузулбас биримдигин, ынтымагын, коомдук тартипти жана тынчтыкты курууну камсыз кылууну, айыл аймагыбызды өнүктүрүүнү максат кылып; жергиликтүү жамааттын ички жашоо-тиричилигинин негизги принциптерин жана эрежелерин күндөлүк турмушка киргизүүнү көздөп, ушул уставды кабыл алабыз.
1. Жалпы жоболор
1.1. Кара-Бүргөн айыл аймагынын жергиликтүү жамаатынын Уставы — жергиликтүү жамааттын жыйындарында (чогулуштарында) же курутайларында талкуунун жыйынтыгы боюнча айылдык кеңештин токтому менен бекитилген, жергиликтүү жамааттын жашоо-турмушун, мүчөлөрүнүн укуктарын жана милдеттерин, жергиликтүү маанидеги маселелерди жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ишин жөнгө салган негизги документ.
1.2. Устав Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жергиликтүү жамааттын ички жашоосунун негизги принциптерин, мүчөлөрүнүн укук-милдеттерин, жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүдөгү жамаат менен жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өз ара мамилелерин, анын ичинде бюджеттик процесске катышуусун аныктайт.
1.3. Устав Кара-Бүргөн айыл аймагында бардык жеке жана юридикалык жактар үчүн аткарууга милдеттүү.
2. Негизги түшүнүктөр
Жергиликтүү жамаат - айыл аймагында туруктуу жашаган Кыргыз Республикасынын жарандары.
Жергиликтүү маанидеги маселелер - жергиликтүү жамааттын жашоосуна тиешелүү маселелер.
Өткөрүлүп берилген мамлекеттик ыйгарым укуктар - мамлекеттик органдардан жергиликтүү өз алдынча башкарууга берилген айрым ыйгарым укуктар.
Демилгелүү топтор — жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү тарабынан түзүлгөн ыктыярдуу бирикмелер (элдик демилге, көйгөйдү чечүү, чогулуш/жыйындарды өткөрүү топтору).
Муниципалдык менчик — жергиликтүү өз алдынча башкаруунун менчиги жана киреше булагы.
Жергиликтүү ченем чыгаруу демилгеси — жергиликтүү актыларды сунуштоо, ченемдик укуктук актылардын долбоорун (токтомдун долбоорун) иштеп чыгууга жана жергиликтүү кеңештин кароосуна белгиленген тартипте киргизүүгө жергиликтүү жамааттын укугу.
Жарандардын чогулушу/жыйындары, коомдук угуулар, муктаждыктарды иликтөө — жергиликтүү маанидеги маселелерди талкуулоо жана чечүү формалары.
3. Айылдык аймактын территориясы
3.1. Административдик-аймактык чек аралардын ичинде жайгашкан жерлерди өзүнө камтыйт.
3.2. Айылдык аймактын территориясы төмөндөгү айылдарды өзүнө камтыйт:
- Ак-Чий айылы;
- Жаңы-Тилек айылы;
- Кара-Бүргөн айылы;
4. Жергиликтүү жамаат
4.1. Жергиликтүү жамаатты Кара-Бүргөн айыл аймагында туруктуу жашап, жалпы кызыкчылыктары менен биригип, жергиликтүү маанидеги маселелерди өз жоопкерчилиги астында чечүүгө милдеттүү болгон Кыргыз Республикасынын жарандары түзөт.
4.2. Жаш курагы 16 жаштан жогорку мүчөлөр жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына катышууга тең укуктуу.
4.3. Жергиликтүү жамаат эл аралык, республикалык бирликтерге жана ассоциацияларга киргенге укуктуу.
4.4. Жергиликтүү жамаат, улуттук, тарыхий, маданий жана башка жергиликтүү салттарды жана өзгөчөлүктөрдү чагылдырган, жергиликтүү кеңештин чечими менен бекитилген расмий символдорду белгилөө укугуна ээ.
5. Жергиликтүү жаматтагы мүчөлүк
5.1. Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен белгиленген тартипте каттоодон өткөн жаран жергиликтүү жамааттын мүчөсү деп эсептелет.
5.2. Жаран туруктуу же көпчүлүк убакта жаран бир жерде жашаса Кыргыз Республикасынын жарандары, шайлоо жана шайлануу укугусуз, жергиликтүү жамааттын укуктарынан пайдалана алышат.
6. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн укуктары
6.1. Укуктары:
- Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө катышууга;
- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына шайланууга жана шайлоого;
- демилгелүү топторду түзүү жана долбоорлорду иштеп чыгууга, айылдын муктаждыктарын изилдөөгө, инвестиция тартууга жана сунуштарды киргизүүгө катышуу;
- шайлоолордо жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында иштөөгө катышуу;
- жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана мамлекеттик органдарга арыздар, даттануулар жана маалымат суроолору менен кайрылуу, мамлекеттик жана кызматтык сырлардан башка, маалымат алуу;
- коомдук иш-чараларга, айылдык жыйындарга, коомдук угуулардын, айылдык кенештин сессияларына жана комиссиялардын отурумдарына катышуу;
- башка мүчөлөрдөн Уставды жана мыйзамдарды сактоосун талап кылуу, зарыл болсо укук коргоо органдарына кайрылуу;
- жергиликтүү бюджетти түзүүгө катышуу жана чыгымдар боюнча маалымат алуу;
- ыктыярдуу түрдө жергиликтүү жамааттан чыгуу;
- Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана коомчулуктун Уставы менен белгиленген башка укуктарды жүзөгө ашыруу.
- жергиликтүү өз алдынча башкарууну жүзөгө ашырууда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларды кошпогондо, жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн укуктарын чектөөгө жол берилбейт жана чектөө соттук тартипте даттанылышы мүмкүн.
6.2. Милдеттери:
- Конституцияны, мыйзамдарды жана Уставды сактоо;
- башка мүчөлөрдүн укуктарын урматтоо;
- дискриминацияга жол бербөө;
- этникалык жана социалдык конфликттерди алдын алуу;
- жаратылышты жана муниципалдык менчикти коргоо;
- санитардык эрежелерди сактоо;
- жайыт, суу жана коомдук жайлар боюнча эрежелерди сактоо.
- мыйзамдын чегинде белгиленген салыктардын жана жыйымдардын баардык түрлөрүн кечиктирбей өз убагында төлөө;
- турмуш-тиричилик шартын жакшыртууга багытталган баардык коомдук пайдалуу жумуштарга (социалдык багыттагы обьектилерди, жолдорду, көпүрөлөрдү, оңдогон арыктарды, көчөлөрдү, санитария боюнча тазалоого, көрктөндүрүүгө, жашылдандырууга жана башка максаттарында уюштурулган ашарларга) катыша алат;
- калктуу конуштардагы жалпы колдонуудагы жерлерде жүргөндө тазалыкты сактоо;
- калктуу конуштарда мал кармоодо айдоолорду майкандоого, талаадагы айыл чарба өсүмдүктөрүнүн жыйналган түшүмүн керектөөдөн чыгаруу же жок кылуу, бак-дарактарга зыян келтирүүгө жол бербөөгө, санитардык, ветеринардык жоболорду сактоо;
- мал жайууда малды Кыргыз Республикасынын «Жайыттар жөнүндө» мыйзамына ылайык жайытка чыгарууга, же атайын мал жайууга ылайык жерлерге жайуу;
- ар бир улуттун намысын жана каада-салттарын урматтоого, улуттар аралык ынтымакты, биримдикти чыңдоо, ар бир улуттун маданиятын өркүндөтүүгө көмөк көрсөтүү;
- уруксатсыз аңчылык кылууга жана балык уулоого, жаратылыштагы жапайы жаныбарларга, өсүмдүктөргө бүлгүн салууга жол бербөө;
- үй бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу зыйнаттарын жамааттар тарабынан кабыл алынган жобонун негизинде өткөрүү.
7. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу
7.1. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу - жергиликтүү жамааттын жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө багытталган өз кызыкчылыктарындагы жана өз жоопкерчилигиндеги өз алдынча ишмердүүлүгү Конституцияда белгиленген.
7.2. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жергиликтүү жамааттар тарабынан өкүлчүлүктүү (жергиликтүү кеңештер) жана аткаруу органдары (айыл өкмөтү/шаардын мэриясы) аркылуу, ошондой эле жарандардын түздөн-түз катышуу жолу менен жүзөгө ашырылат.
7.3. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү ошондой эле өз демилгеси, өз каражаттарынын жана башка тараптардын каражаттарынын эсебинен жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүү аркылуу да жергиликтүү өз алдынча башкарууну ишке ашырышат.
8. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары
8.1. Кара-Бүргөн айылдык аймагынын жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары - жергиликтүү кеңеш, айыл өкмөтү өз ишин Кыргыз Республикасынын Конституциясынын, мыйзамдарынын, башка ченемдик укуктук актыларынын, ушул Уставдын негизинде жалпы калктын атынан ачык жана жергиликтүү жамааттын кызыкчылыктарында жүзөгө ашырышат, анын алдында жооптуу болушат.
Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары (айыл өкмөтү, жергиликтүү кеңеш) Кыргыз Республикасынын жарандарынын мамлекеттик жана жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө катышууга конституциялык укуктарын ишке ашыруу үчүн шарттарды түзүү боюнча мамлекеттик органдар менен тыгыз өз ара аракетте иштейт.
8.2. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана алардын жетекчилери, жергиликтүү кеңештин депутаттары мезгил-мезгили менен бирок жылына бир жолудан кем эмес жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн алдында отчет берип турушат. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары мамлекеттин жана жергиликтүү жамааттын алдында жооптуу.
8.3. Айыл өкмөтү маанилүү маселелер боюнча чечим кабыл алуунун алдында, жергиликтүү кеңештин кароосуна жалпы жамаатка тиешелүү чечимдердин долбоорлорун даярдап киргизүү учурунда жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн пикирлерин жана сунуштарын сурап билүүгө, алар кабыл алынгандан кийин жамааттын мүчөлөрүн кабарландырууга милдеттүү.
8.4. Жергиликтүү кеңеш өзүнүн сессиясынын датасы жана күн тартиби жөнүндө алдын ала жарандарга маалымдоого, алардын сессияга, жыйындарга катышуусуна шарт түзүүгө, ошондой эле кабыл алынган чечимдер боюнча жергиликтүү жамаатты маалымдоого милдетүү. Конституцияга жана мыйзамга каршы келген, улуттук коопсуздукка коркунуч келтирген аракеттерди жасоого укугу жок.
9. Жергиликтүү маанидеги маселелер
9.1.Жергиликтүү маанидеги маселелер – бул айыл аймагынын жашоо-турмушунун тутумунун иштешин жана өнүгүшүн уюштуруу, жергиликтүү жамааттын жашоо тиричилигин жана башка таламдарын канааттандырууну камсыз кылуу үчүн жергиликтүү жамааттын жана анын жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын карамагына берилген маселелер.
9.2 Жергиликтүү жамааттар менен жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары мамлекеттик органдардын компетенциясына кирбеген жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында карама-каршы келбеген шартта өздөрүнүн географиялык, салттык, этностук, чек-аралык жана башка өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу жергиликтүү маанидеги кошумча маселелерди жергиликтүү жамааттын Уставында белгилөөгө укуктуу.
9.3. Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүү боюнча жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана жергиликтүү жамааттын өз ара мамилелеринин тартиби Кыргыз Республикасынын мыйзамы, башка ченемдик укуктук актылары, ошондой эле жергиликтүү жамааттын уставы менен белгиленет.
9.4. Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүнүн натыйжалары боюнча жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана жергиликтүү жамааттын жарандардын демилгеси боюнча өз алдынча түзүлгөн топтору тиешелүү аймактын жергиликтүү жамаатына отчет берет.
10. Жергиликтүү коомдук уюмдар
10.1. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү аймакты өнүктүрүү максатында ардагерлер, аксакалдар, аялдар жана жаштар башка коомдук уюмдарды түзүүгө укуктуу.
10.2. Бул уюмдардын уюштуруу формалары ушул Уставда же алардын ички жоболорунда аныкталат.
11. Жарандардын тикелей эрк билдирүү формалары
11.1. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү маанилүү жергиликтүү маселелер боюнча курултайларды, жыйындарды (чогулуштарды) жана коомдук угууларды өткөрүүгө укуктуу.
11.2. Жыйындардын жана курултайлардын кабыл алынган сунуштамалары жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына кароого жиберилет.
11.3. Жамааттын мүчөлөрү менен кеңири талкуулоону талап кылган жергиликтүү маанидеги маселелер боюнча чечимдерди кабыл алуу үчүн жергиликтүү коомчулук төмөнкү тикелей эрк билдирүү формаларын колдонууга укуктуу:
- жыйындар (чогулуштар);
- коомдук угуулар;
ушул Уставда каралган башка формалар.
11.4. Тикелей эрк билдирүүнүн формалары коомчулуктун ачык-айкындуулугун жана мүчөлөрдүн кеңири катышуусун камсыз кылууга багытталат.
11.5. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары аймактын жашоо тиричилигин уюштуруу, социалдык-экономикалык пландаштыруу жана калкка кызмат көрсөтүү үчүн жергиликтүү маанидеги маселелерди чечет (Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик админиристрация жана жергиликтүү өз алдынча башкару жөнүндө” Мыйзамы, (27-берене).
11.6. Мамлекеттик органдардын ыйгарым укугуна кирбеген жана мыйзамдарга каршы келбеген, жергиликтүү жамаат өзүнүн өзгөчөлүктөрүнө (географиялык, салттык, этностук ж.б.) жараша кошумча маселелерди жергиликтүү жамааттын Уставында аныктоого укуктуу.
12. Жергиликтүү ченем чыгаруу (элдик) демилгеси
12.1. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү жергиликтүү маанидеги маселелер боюнча токтом долбоорун демилгелөө укугуна ээ. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү тарабынан ченем чыгаруу демилгеси тартибинде иштелип чыккан жана айылдык кеңешке киргизилген токтомдун долбоору милдеттүү түрдө демилгечилердин жана башка кызыкдар тараптардын өкүлдөрүнүн катышуусунда каралууга жатат.
12.2. Чет элдиктер, эркиндигинен ажыратылган, мыйзамсыз аракетке жөндөмсүз жарандар демилгеге катыша албайт.
12.3. Элдик ченем жаратуу демилгени ишке ашырууга Кыргыз Республикасынын бардык аймагында - шаарда же айыл аймагында согуштук же өзгөчө кырдаалдар киргизилген шарттарда жол берилбейт.
12.4. Ченем жаратуу демилгеси иретинде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына карама-каршы келген жергиликтүү кеңештин токтомунун долбоорлору жергиликтүү кеӊешке киргизилбейт.
13. Демилгелүү топтун иши
13.1. Жергиликтүү кеңештин токтомунун долбоорун демилгелөө жана киргизүү тууралуу сунуш менен чыккан жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү элдик демилгени ишке ашыруу үчүн курамы 7-11 адамдан турган демилгечи топту түзүшөт. Айыл аймагында жашап турган жана 18 жашка чыккан жергиликтүү жамааттын мүчөсү демилгечи топтун мүчөсү боло алат (Демилгечи топтун мүчөлөрүнүн саны жергиликтүү жамааттын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ыктыяры менен белгиленет).
13.2. Демилгечи топ токтомдун долбоорун демилгелеген жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн керектүү санынын колу коюлгандыгын тастыктаган баракчаларды топтоп бүткөндөн кийин токтомдун долбоорун жергиликтүү кеңешке киргизет.
Эскертүү
Жергиликтүү ченем жаратуу демилгесине укуктуу жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн саны Бишкек, Ош шаарларында 5000 адамды, калкынын саны 20001ден жана андан жогору шаарларда жана айылдык аймактарда 1000 адамды, калкынын саны 6001ден 20000 ге чейинки шаарларда жана айылдык аймактарда 600 адамды, калкынын саны 6000ге чейинки шаарларда жана айылдык аймактарда 300 адамды түзөт.
13.3. Токтомдун долбоорун кароо тууралуу арызга төмөндөгүлөр кошо тиркелет:
- токтомдун долбоорун жергиликтүү кеңештин кароосуна киргизүү тууралуу чечим кабыл алынган демилгечи топтун жыйналышынын протоколу;
- токтомдун долбоорунун тексти, ошондой эле анын электрондук версиясы;
- маалымкат-негиздеме;
- жергиликтүү кеңештин мурда кабыл алынган токтомуна өзгөртүүлөр жана/же толуктоолор киргизилген учурда салыштырма таблица;
- төмөндөгү маалыматтар (жергиликтүү жамааттын мүчөсүнүн фамилиясы, аты, атасынын аты, туулган датасы, жашаган (туруктуу) жери, паспортунун сериясы жана номери, жергиликтүү кеңешке демилгечи топ даярдаган токтомдун долбоорун киргизүү үчүн коюлган колу) камтылган кол коюу барагы.
13.4. Элдик демилге иретинде жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү тарабынан киргизилген жергиликтүү кеңештин токтомунун долбоору жергиликтүү кеңеш тарабынан милдеттүү түрдө эң жакынкы өтө турган кезектүү (кезексиз) туруктуу комиссиянын жыйынында жана жергиликтүү кенештин сессиясында каралууга жатат. Аталган долбоорду жергиликтүү кеңештин туруктуу комиссиясынын жыйынында жана сессиясында кароо демилгечи топтун мүчөлөрүнүн милдеттүү түрдө катышуусу менен жүргүзүлөт.
13.5. Жергиликтүү кеңеш мөөнөтүнөн мурда ишин токтоткон учурда жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү тарабынан киргизилген токтомдун долбоору өз күчүн сактап калат жана жаңы чакырылыштагы жергиликтүү кеңеш тарабынан каралууга жатат.
13.6. Элдик демилге укугун эркин ишке ашырууга күч колдонуу, коркутуу, бурмалоо же бөгөт коюу аракеттери мыйзам боюнча жоопкерчиликке тартылат.
14. Элдик жыйын (чогулушту)
14.1. Элдик жыйын (чогулуш) жергиликтүү маанидеги маселелер боюнча жергиликтүү жамааттын пикирлерин эске алуу, айыл өкмөтүнүн башчысынын жана айылдык кеңештин депутаттарынын маалыматтарын угуу жана талкуулоо максатында өткөрүлөт.
14.2. Элдик жыйын (чогулуш) бир көчөнүн, кварталдын, кичи райондун же айылдын жашоочуларынын катышуусу менен өткөрүлөт жана анын жыйынтыгында сунуштар кабыл алынат.
14.3. Элдик жыйын (чогулуш) ачык-айкын өткөрүлөт. Түшкөн суроолорго жана сунуштарга мүмкүнчүлүккө жараша ошол жерде жооп берилет, жооп берүүгө мүмкүн болбогон учурда алар жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы тарабынан 3 күндүн ичинде каралып, жыйынтыгы жазуу жүзүндө билдирилет.
14.4. Элдик жыйындарды (чогулуш) өткөрүүгө байланышкан чыгымдар жергиликтүү бюджеттин эсебинен жабылат.
15. Элдик жыйында (чогулуш) каралуучу маселелер
15.1. Элдик жыйында (чогулуш) төмөнкү маселелер каралат:
- жергиликтүү жамааттын уставынын долбоору жана ага өзгөртүүлөр;
- аймакты өнүктүрүү программалары жана пландары (СЭӨП ж.б.);
- айылдын, көчөнүн, кварталдын көйгөйлөрүн чечүү боюнча биргелешкен аракеттер;
- этностор аралык ынтымакты бекемдөө жана алдын алуу иштери;
- муниципалдык менчикти пайдалануу маселелери;
- коммуналдык кызматтар жана тарифтер боюнча сунуштар;
- көрктөндүрүү, турак жай жана инфраструктура маселелери;
- курулуш, архитектура жана башкы план маселелери;
- элдик демилгелер;
- айыл өкмөтүнүн башчысынын жана айылдык кеңештин депутаттарынын отчеттору;
- административдик-аймактык өзгөрүүлөр боюнча маселелер;
- жергиликтүү жамааттын жашоосуна байланышкан башка маселелер.
16. Элдик жыйынды (чогулушту) өткөрүүнүн демилгеси жана мезгилдүүлүгү
16.1. Элдик жыйын (чогулуштар) айыл өкмөтүнүн башчысы, жергиликтүү кеңеш, депутаттар же жергиликтүү жамааттын демилгеси менен, бирок жылына эки жолудан кем эмес өткөрүлөт.
16.2. Кечиктирилгис маселелер боюнча чогулуштар шашылыш тартипте алдын ала кабарлоо менен чакырылышы мүмкүн.
16.3. Демилгелүү топтун минималдуу саны жергиликтүү жамаат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан аныкталат.
16.4. Демилге жазуу жүзүндө айыл өкмөтүнүн башчысына же айылдык кеңештин төрагасына берилет.
17. Элдик жыйынды (чогулушту) өткөрүү жөнүндө кайрылуу
17.1. Кайрылууда жыйынды (чогулушту) өткөрүүнүн негиздемеси, болжолдуу катышуучулардын саны, өткөрүлүүчү орду жана каралуучу маселелер көрсөтүлөт.
17.2. Кайрылуу 14 күндүн ичинде каралат.
17.3. Кайрылуу мыйзам талаптарына туура келбеген учурда, же маселени башка жол менен чечүүгө мүмкүн болсо, чогулушту өткөрүүдөн баш тартылышы мүмкүн.
17.4. Жыйынды (чогулуш) өткөрүүдөн баш тартуу жөнүндө чечим сот тартибинде даттанылышы мүмкүн.
18. Элдик жыйынды (чогулушту) уюштуруу
18.1. Жыйынды (чогулушту) өткөрүү жөнүндө чечимде өткөрүлүүчү орду, датасы, убактысы жана күн тартиби көрсөтүлөт.
18.2. Жашоочуларга жыйын (чогулуш) боюнча маалымат кеминде 5 күн мурда маалымдалат.
18.3. Айыл өкмөтү жыйынды (чогулушту) уюштурууну, катышуучулардын эркин келүүсүн, протокол жүргүзүүнү жана жыйынтык документтерди даярдоону камсыз кылат.
19. Элдик жыйынды (чогулушту) өткөрүүнүн тартиби
19.1. Жыйында (чогулушта) төрага жана катчы шайланат, күн тартиби көпчүлүк добуш менен бекитилет.
19.2. Жыйында (чогулушта) баяндамалар угулат, суроолор жана сунуштар айтылат.
19.3. Чечимдер жана сунуштар ачык добуш берүү менен жөнөкөй көпчүлүк добуш аркылуу кабыл алынат.
19.4. Жыйындын (чогулуштун) жыйынтыктары протокол менен таризделип, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына өткөрүлөт.
19.5. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы кабыл алынган сунуштар боюнча бир айдын ичинде калкка маалымат берүүгө милдеттүү.
19.6. Жыйындын (чогулуштун) укук ченемдүүлүгү катышуучулардын минималдуу саны менен аныкталат, ал жергиликтүү жамаат тарабынан белгиленет.
20. Коомдук угуулар
20.1. Коомдук угуулар - жергиликтүү маанидеги маселелер боюнча калктын пикирин угуу, сунуштарды жана сын-пикирлерди алуу максатында жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын демилгеси менен өткөрүлүүчү ачык талкуу.
20.2. Коомдук угуулар калктын талкууланып жаткан чечимге болгон мамилесин аныктоого, жарандардын суроо берүүсүнө, сунуш киргизүүсүнө жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишин жакшыртууга багытталат.
20.3. Коомдук угуулар жергиликтүү жамааттын пикири өзгөчө мааниге ээ болгон маселелер боюнча өткөрүлөт.
20.4. Коомдук угуулар төмөнкү маселелер боюнча өткөрүлүшү мүмкүн:
- жергиликтүү бюджетти түзүү жана аткаруу;
- өнүктүрүү программаларынын жана пландарынын долбоорлору (СЭӨП, ж.б.);
- муниципалдык менчикти башкаруу;
- коммуналдык кызматтарга тарифтерди бекитүү;
- жергиликтүү жамааттын жашоо-турмушуна байланышкан башка маселелер.
20.5. Коомдук угуулар, мүмкүн болушунча, бир гана маселе боюнча өткөрүлөт.
20.6. Коомдук угуулар жергиликтүү бюджет жана өнүктүрүү программалары боюнча милдеттүү түрдө, ал эми тарифтер жана башка маселелер боюнча зарылчылыкка жараша өткөрүлөт.
20.7. Коомдук угууларды уюштуруу жана өткөрүү айыл өкмөтү тарабынан жүзөгө ашырылат жана жергиликтүү бюджеттин эсебинен каржыланат.
20.8. Коомдук угуулар катышуучулардын минималдуу саны камсыз болгондо укук ченемдүү болуп саналат. Катышуучулардын саны жергиликтүү жамаат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан аныкталат.
21. Коомдук угууларды өткөрүүнүн тартиби
21.1. Коомдук угуунун датасы, орду, убактысы жана талкуулануучу маселеси алдын ала аныкталып, калкка жарыяланат.
21.2. Талкуулануучу документтердин долбоорлору коомдук угууга чейин калкка маалымат жеткирилет.
21.3. Коомдук угууда алып баруучу жана катчы дайындалып, сунуштар жана пикирлер протоколго киргизилет.
21.4. Коомдук угунун жыйынтыгы протокол менен таризделип, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан эске алынат.
21.5. Шаардык мэрия жана айыл өкмөтү коомдук угунун жыйынтыктары жөнүндө 10 күндүн ичинде калкка маалымат берет.
22. Жергиликтүү жамааттын жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө катышуусу
22.1. Жергиликтүү жамаат жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө шаардык мэрия, айыл өкмөтү жана жергиликтүү кеңеш менен өз ара аракеттенүү аркылуу катышууга укуктуу.
22.2. Жергиликтүү жамааттын катышуусу муктаждыктарды биргелешип иликтөө, талкуулоо жана артыкчылыктуу маселелерди аныктоо аркылуу жүзөгө ашырылат.
22.3. Муктаждыктарды биргелешип иликтөө калктын ой-пикирин эске алуу менен өнүктүрүү программаларын жана пландарын иштеп чыгууга жана ишке ашырууга багытталат.
22.4. Жамаааттын муктаждыктарын биргелешип иликтөө процессине төмөнкүлөр катыша алышат:
- жынысына, расасына, улутуна, тилине, туткан динине, кызматтык жана мүлктүк абалына көз карандысыз 18 жашка толгон жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү;
- мамлекеттик уюмдардын, ишканалардын, мекемелердин, мамлекеттик органдардын аймактык бөлүмчөлөрүнүн, коммерциялык жана коммерциялык эмес уюмдардын, коомдук бирикмелердин ж.б. өкүлдөрү;
- жергиликтүү кеңештин депутаттары;
- айыл өкмөтүнүн аппаратынын кызматкерлери.
23. Жергиликтүү жамааттын негизги принциптери:
- Жергиликтүү жамаат элдин биримдигин, ынтымагын, коомдук тартипти жана тынчтыкты сактоону, жашоо шартын жакшыртууну максат кылат.
- Аймакта жашаган элдин үрп-адаттын, салттын сактап, заман талабына ылайык өнүктүрөт.
- Ар бир жамаат мүчөсү коомдук жашоого активдүү катышууга, эрежелерди сактоого, жергиликтүү бийликке талап коюу менен бирге жардам берүү.
- Аймактын өнүгүшүнө салым кошуу — жамааттын толук кандуу жашоосунун негизги шарты.
23.1. Жергиликтүү жамаатты уюштуруунун жана активдештирүүнүн эрежелери:
- Жергиликтүү жамаат жарандардын демилгеси жана ыктыярдуулугу менен төмөндөн жогору карай (үй, көчө, кварталдан айыл чейин) түзүлөт. Катышуу таанышуу жана маалымат алмашуудан башталып, талкууга, андан кийин биргелешкен ишке өтөт.
- Биринчи этапта жашоочулар чогулуп таанышып, аймактагы көйгөйлөрдү аныкташат жана аларды чечүүгө даяр активдүү жарандар тандалат.
- Жергиликтүү жамааттын мүчөсү – шарттарды жакшыртуу үчүн бийликке гана талап коюу эмес, жамааттын ишине өз алдынча активдүү катышууну да талап кылат.
- Демилгечи жана активдүү жарандар жолугуп, тажрыйбалуу башка жамааттар менен таанышып, алардын ишин үйрөнүшөт.
- Бардык катышуучулар менен бирге эмгек акциясы (тазалоо, көрктөндүрүү, оңдоо) өткөрүлөт.
23.2. Жергиликтүү жамааттын ички жашоо-тиричилигинин эрежелери:
- Уставда мыйзамда так аныкталбаган же ишке ашыруусу татаал болгон, ошондой эле жергиликтүү бийликтин түз компетенциясына кирбеген маселелерди чечүү тартиби белгилениши мүмкүн.
Ички эрежелерди бузган учурда төмөнкү жаза чаралары колдонулат:
- эскертүү;
- Эрежелердин бузулушун каттоо өндүрүү иштери жамааттын кичи кеңеши тарабынан жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен биргеликте жүргүзүлөт.
23.3. Калктуу конуштарда мал, ит, мышык жана канаттууларды кармоо эрежелери:
- Мал-жандыктарды жана канаттууларды кармоо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана тиешелүү эрежелерге ылайык жүргүзүлөт.
- Ар бир кожолук малын, ит-мышыгын өз убагында каттоодон өткөрүп, ветеринардык кароодон жана эмдөөдөн өткөрүүгө милдеттүү.
- Мал ээлери малын айыл өкмөтү белгилеген жайыттарга, көрсөтүлгөн мөөнөттө гана жаюуга тийиш.
- Жаныбарларды көчөлөрдө, сейил бактарда, аянттарда жана эс алуу жайларында бош багууга тыюу салынат. Ит-мышык кожоюну менен жипке байланган абалда болушу керек.
- Кароосуз калган жаныбарлар зыян келтирсе, эскертүү берилет.
- Тыюу салынган жайыттарга мал жаюуга, белгиленген убакыттан кеч же эрте көчүүгө болбойт. Кароосуз мал убактылуу кармоочу жайга айдалат.
- Айылдарда малды көзөмөлдөө үчүн бада уюштурулат. Эгинге же жер тилкелерине зыян келтирилсе, мал ээси же бадачы мыйзам чегинде жоопкерчилик тартат.
23.4. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлердин эрежелери:
- Жалпы пайдалануудагы жерлер – бардык адамдар эркин пайдалана алган коомдук аймактар.
- Жолдор, көчөлөр, тротуарлар, парктар, скверлер, аянттар, таштанды жайлары, көп кабаттуу үйлөрдүн подъезддери, лифттер, чердак, подвал, үйдүн айланасы, көлмөлөр жана пляждар кирет.
- Бул жерлерди тазалоо жана сактоого жергиликтүү эл биргелешип жооп берет.
- Жалпы пайдалануудагы жерлердин чек-аралары так аныкталууга тийиш.
- Бул жерлерди жеке менчикке сатууга тыюу салынат.
- Убактылуу соода же тамак-аш жайларын коюуга уруксат берилиши мүмкүн.
- Жалпы пайдалануудагы жерлер өз багытына ылайык колдонулушу керек.
23.5. Калктуу конуштарда сугат суусун биргелешип пайдалануу эрежелери:
- Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары калкты сугат суусу менен камсыз кылууга милдеттүү.
- Суу пайдалануучулар болуп жарандар, уюмдар жана жеке жана юридикалык жактар эсептелет.
- Сугат суусу огородду, там арканы, эгинди жана малды сугаруу үчүн пайдаланылат.
- Айыл өкмөтү суу пайдалануучулар ассоциациясы (СПА) же муниципалдык ишкана менен бирге сууну бөлүштүрөт, сугаруу убактысын жана кезектүүлүгүн бекитет жана көзөмөлдөйт.
- Сууну туура жана сарамжалдуу пайдалануу үчүн мураб дайындалат.
- Сууну максатсыз же ысырап менен пайдалануу эрежени бузуу болуп эсептелет жана айып пул салынат. Бузуу жоюлбаса, суу пайдалануу укугу чектелет.
- Бул укук бузуулар үчүн айып пулдар тиешелүү мамлекеттик жана жергиликтүү органдар тарабынан салынат.
23.6. Калктуу конуштарда ичүүчү сууну биргелешип пайдалануу эрежелери:
- Ичүүчү сууну колдонуу “Ичүүчү суу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы менен жөнгө салынат.
- Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары калкты таза ичүүчү суу менен камсыз кылууга милдеттүү.
-Ичүүчү суу менен камсыздоо айылдарда айылдык ичүүчү суу бирикмелери (иун ципалдык ишкана) тарабынан келишимдин негизинде жүргүзүлөт.
-Суу керектөөчүлөр ичүүчү суунун сапаты жана анын стандарттарга ылайыктыгы жөнүндө маалымат алууга укуктуу.
Абоненттер милдеттүү:
- суу эсептегичти (водомерди) орнотууга, сактоого жана тоңуудан коргоого;
- керектелген суу үчүн эсептегичтин көрсөткүчү боюнча өз убагында акы төлөөгө.
- Суунун сапаты кооптуу болсо, тиешелүү кызматтар калкты дароо кабардар кылууга тийиш.
- Бул укук бузуулар үчүн айып пулдар тиешелүү мамлекеттик жана жергиликтүү органдар тарабынан салынат.
23.7. Жергиликтүү жамааттын жалпы кызыкчылыгындагы иш-чараларга катышуу эрежелери:
- Жамааттык иш-чаралар жарандардын руханий, физикалык жана социалдык муктаждыктарын калыптандыруу, элди бириктирүү жана ынтымакты чыңдоо үчүн өткөрүлөт.
- Бул иш-чараларга ишембиликтер, эмгек акциялары, маданий (майрамдар, фестивалдар, концерттер, жарманкелер) жана спорттук иш-чаралар кирет.
- Иш-чаралар жамааттын сунуштарынын негизинде айыл өкмөтү/мэрия менен макулдашылып, алдын ала бир жылдык план боюнча уюштурулат. Зарыл болсо планга өзгөртүү киргизилет.
- Иш-чаралар жөнүндө маалымат (максаты, убактысы, орду ж.б.) уюштуруучулар тарабынан кулактандыруу, WhatsApp топтору жана башка жолдор менен жамаатка жеткирилет.
- Ишембиликтер жана эмгек акциялары – жалпы кызыкчылыктагы расмий иш-чаралар болуп саналат жана тазалоо, оңдоо, көрктөндүрүү менен катар жамааттык жоопкерчиликти күчөтөт.
- Жамаат мүчөлөрү мындай иш-чараларга катышууга милдеттүү. Катышууга мүмкүн болбосо, үй-бүлө мүчөсүн жиберүү же акча/тамак-аш менен компенсациялоо мүмкүн.
23.8. Калктуу конуштарда коомдук тартипти сактоого катышуу эрежелери:
- Коомдук тартипти сактоо ички иштер органдары менен жамааттын биргелешкен аракеттери аркылуу жүргүзүлөт.
- Жергиликтүү жамааттар жергиликтүү бийлик менен бирге коомдук тартипти сактоого катышат.
- Ар бир калктуу конушта ыктыярдуу негизде 10–15 адамдан турган элдик дружиналар түзүлөт.
- Айылдык/шаардык кеңеш дружинаны каттайт жана ички иштер органдары менен бирге мүчөлөрүнүн укук-милдеттерин түшүндүрүп, күбөлүк жана айырмалоочу белги менен камсыз кылууга көмөк көрсөтөт.
- Элдик дружина патрулдук маршруттарды жана графикти түзөт: жайкысын – дем алыш күндөрү, чукул кырдаалда – күн сайын.
- Элдик дружина милиция жана аксакалдар соту менен тыгыз иштеп, коомдук коопсуздук боюнча маалымат алмашып турат.
23.9. Жергиликтүү жамаатта адеп-ахлакты, салт-санааны жана коомдук биримдикти бекемдөө эрежелери:
- Каада-салттарды жана үрп-адаттарды сактоо – жамаатта ынтымакты, тынчтыкты, адеп-ахлакты жана улуттук баалуулуктарды (меймандостук, боорукердик, мекенчилдик ж.б.) бекемдөө.
- Жаш муунду ыймандуулукка, адептүүлүккө, жоопкерчиликке, улууларды сыйлоого жана эл-журтка кызмат кылууга тарбиялоо.
- Саат 22:00дөн 07:00гө чейин турак жайларда, ага жакын аймактарда, коомдук жана социалдык мекемелерде ызы-чууну күчөтүүгө тыюу салынат.
- Жылына бир жолу “Айыл аймагынын күнү” өткөрүлүп, жетишкендиктер, жалпы жамаат мүчөлөрү менен белгиленет.
- Бул эрежелерди аткарбоо үчүн уставга ылайык жоопкерчилик каралат
23.10. Үй-бүлөлүк салтанаттарды өткөрүүнүн эрежелери:
- Жамаат баланын төрөлүшү, кыз узатуу, келин алуу, кудалашуу, конок күтүү жана белек берүү сыяктуу үй-бүлөлүк салтанаттарды улуттук салтка ылайык, заман талабына жараша өткөрүүнү колдойт.
- Үй-бүлөлүк салтанаттарды өткөрүүнүн тартиби жамаат мүчөлөрүнүн пикирлери жана мыйзамдарда көрсөтүлгөн эрежелер эске алынып, жыйындарда жана курултайларда жобо иштелип чыгып, бекитилет. Ысырапкорчулукка жана ашыкча мактанууга жол берилбейт.
- Мыйзамдарды жана Президенттин Жарлыктарын жетекчиликке алып, салтанаттын убактысы, орду, узактыгы, катышуучулардын саны, автоунаалар, союлуучу мал жана белектер боюнча так чектөөлөр жамаат тарабынан аныкталат.
23.11. Маркумду акыркы сапарга узатуу жана эскерүү иш-чараларын өткөрүү эрежелери:
- Маркумду акыркы сапарга узатуу жана эскерүү иш-чаралары жамаат мүчөлөрүнүн пикирлери эске алынып, ашыкча шаңданууга жана мактанууга жол бербөө максатында жыйындарда жана курултайларда жобо иштелип чыгып, бекитилет.
- Маркумга байланышкан иш-чараларга сөөк коюу, кыркылык жана аш берүү кирет.
- Мыйзамдарды жана Президенттин Жарлыктарын жетекчиликке алып, ысырапкорчулукка жол бербөө үчүн бул иш-чаралардын убактысы, орду, узактыгы, союлуучу малдын саны, белек жана тартуулардын түрү менен көлөмү боюнча так чектөөлөр жамаат тарабынан кабыл алынган жобонун негизинде аныкталат.
23.12. Жергиликтүү жамаатта пикир келишпестиктерди жана чыр-чатактарды чечүү эрежелери:
- Жамаат өз аймагындагы жана ички жашоого байланышкан пикир келишпестиктерди жана чыр-чатактарды кароого укуктуу.
- Чыр-чатактар ар кандай себептерден чыгышы мүмкүн жана алар терс да, оң (көйгөйдү чечүүгө жардам берген) мүнөздө да болот.
- Эки же андан көп топтун ортосунда чыр чыкса, аны кароо үчүн калыс топ түзүлөт. Калыс топко жергиликтүү кеңеш, айыл өкмөтү, аксакалдар соттору, ардагерлер, аялдар жана жаштар кеңештеринин өкүлдөрү кирет.
- Калыс топ тараптарды кезеги менен угат, суроо-жооп уюштурат жана ачык талкуу жүргүзөт. Топтун мүчөлөрү пикирлерин билдирип, улуусунун жыйынтык чечими менен бүтүм чыгарат.
Эгер тараптар макул болбосо, жаңы калыс топ түзүлүп, маселе кайрадан ошол эле тартипте каралат.
23.13. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана коомдук түзүмдөрдүн отчетторун угуунун эрежелери:
- Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана эл тарабынан шайланган же түзүлгөн коомдук уюмдар мыйзамдарда жана жоболордо көрсөтүлгөн тартипте эл алдында отчет беришет.
- Отчет угуу убактысы жамаат (кичи кеңеш) жана жергиликтүү бийлик тарабынан элдин пикири эске алынып, жарым жылда же жылына бир жолу белгиленет. Отчет берүү күнү жана убактысы алдын ала жетекчилерге жана элге кабарланат.
- Отчетторго жамааттын бардык аймактарынан өкүлдөрдүн катышуусу камсыздалат жана суроо-жооп жана талкуу жүргүзүлөт. Жыйынтыгы боюнча «канааттандырарлык» же «канааттандырарлык эмес» деген баа берилет.
23.14. Жергиликтүү жамааттын башка жамааттар менен алака жүргүзүүсү:
- Жамаат коңшулаш же башка жергиликтүү жамааттар менен ынтымакта жашоо, кызматташтык, чарбалык жана башка маселелер боюнча алака түзө алат.
- Ушул Уставга жана катышуучу жамааттардын уставдарына, ошондой эле жазуу жүзүндөгү же оозеки макулдашууларга ылайык жүргүзүлөт.
27. Жергиликтүү жамааттын өнүктүрүү жана кайрымдуулук фонду
Фондду түзүү жана каржылоо:
- Жамааттын мүчөлөрү ыктыярдуу түрдө белгиленген өлчөмүндө өздөрүнө салык салып, фондго салым кошушат.
- Бул маселе жамааттын чогулуштарында, квартал, көчө жана көп кабаттуу үйлөрдүн жыйналыштарында талкууланып чечилет.
Кошумча салымдар:
- Фондго жамааттын мүчөлөрү гана эмес, башка жеке адамдар жана юридикалык жактар да салым кошо алышат.
Каттоо:
- Фонд «Коомдук фонд» катары коммерциялык эмес уюм болуп, мамлекеттик каттоодон өтүп, мыйзамга ылайык иштейт.
Фонддун каражаттарын колдонуу:
- Каражаттар жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө жана кайрымдуулук иштерине жумшалат.
Долбоорлор ар түрдүү багытта болушу мүмкүн:
- Ишкерчилик (Бизнес-Инкубатор);
- өнөр жана кесипке үйрөтүү;
- адеп-ахлактык тарбиялоо.
Долбоорлорду тандоо жана каржылоо:
- Конкурстук комиссия (абройлуу адистер жана жергиликтүү кеңештин депутаттары) долбоорлорду карайт.
- Жактырган долбоорлор фонд тарабынан каржыланат.
24. Биргелешкен мониторинг жана баа берүү
24.1. Жергиликтүү жамааттын артыкчылыктуу маселелерин чечүүдө ачыктыкты жана айкындыкты камсыз кылуу максатында биргелешкен мониторинг жана баа берүү жүргүзүлөт.
24.2. Биргелешкен мониторинг жана баа берүүнүн максаттары:
- жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишине жана муниципалдык кызматтардын сапатына баа берүү;
- социалдык-экономикалык өнүктүрүү программаларынын, долбоорлордун жана демилгелердин ишке ашырылышын көзөмөлдөө;
- кызматтарды жана иш-аракеттерди жакшыртуу боюнча сунуштарды иштеп чыгуу;
- этностор аралык мамилелерге мониторинг жүргүзүү.
24.3. Биргелешкен мониторинг жана баа берүү үчүн жергиликтүү кеңеш жумушчу топторду түзүүгө укуктуу.
24.4. Жумушчу топтордун курамына жергиликтүү кеңештин депутаттары, демилгелүү топтордун өкүлдөрү, жарандык коом жана жергиликтүү жамааттынн мүчөлөрү кире алат. Курамы жергиликтүү кеңеш тарабынан бекитилет.
24.5. Жумушчу топтор:
- маалыматтарды жана документтерди талдоого;
- сурамжылоолорду жүргүзүүгө;
- долбоорлордун жана кызматтардын аткарылышына мониторинг жүргүзүүгө;
- сунуштамаларды берүүгө укуктуу.
24.6. Биргелешкен мониторинг жана баа берүүнүн жыйынтыктары калкка жеткиликтүү түрдө жарыяланат жана талкуулоого чыгарылышы мүмкүн.
25. Муниципалдык менчик
25.1. Муниципалдык менчик - жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын карамагында, пайдалануусунда, тескөөсүндө турган, жергиликтүү өз алдынча башкаруунун кирешелерин алуучу булак катары кызмат кылуучу жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жергиликтүү өз алдынча башкаруунун иш-милдеттерин жүзөгө ашырууга зарыл жергиликтүү жамааттардын менчиги.
25.2. Жергиликтүү жамаат жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына кайрылуу жолу менен муниципалдык менчикти башкарууга жана тескөөгө түздөн-түз катышат, бул кайрылуулар тийиштүү чараларды кабыл алуу үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан милдеттүү түрдө каралышы керек.
26.3. Муниципалдык менчикке кыймылдуу жана кыймылсыз мүлк, акча каражаттары жана Кыргыз Республикасынын «Мүлккө муниципалдык менчик жөнүндө» мыйзамында каралган башка мүлктүк укуктар кирет.
26.4. Муниципалдык менчик объекттеринин реестри жүргүзүлөт жана ал жарандар үчүн жеткиликтүү болот.
27. Жергиликтүү бюджет
27.1. Жергиликтүү бюджет – жергиликтүү кеңеш тарабынан бекитилет жана шаардык мэрия, айыл өкмөтү тарабынан аткарылат.
27.2. Жергиликтүү бюджет кирешелерден жана чыгашалардан турат жана Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдарына ылайык түзүлөт.
27.3. Жергиликтүү бюджеттин долбоору жана анын аткарылышы ачык каралат, алар боюнча коомдук угуулар өткөрүлөт.
27.4. Бекитилген бюджет жана аткаруу боюнча отчет расмий түрдө жарыяланат.
28. Сыйлоо чаралары
28.1. Сыйлоо үчүн негиздер:
-Уставдын талаптарын үлгүлүү аткаруу;
- Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө активдүү катышуу;
- Жеке жана үй-бүлөлүк үлгүлүү жүрүм-турум;
- Кайрымдуулук жана спонсорлук ишмердүүлүк;
- Аймактын социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө салым кошуу;
- Жамаатка кызмат көрсөтүүлөрдү жакшыртууга катышуу;
Сыйлоо түрлөрү:
- Алкыш жарыялоо;
- Баалуу белектер, акчалай сыйлыктар, грамоталар;
- Ардактуу наамдар:
- “Мыкты үй-бүлө”, “Үлгүлүү үй”, “Үлгүлүү көчө”, “Үлгүлүү айыл”;
- “Айыл аймактын ардактуу атуулу”;
- Ардак тактага илүү, Ардак китепчесине киргизүү;
- Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктарына көрсөтүү.
Сыйлоо тартиби:
Сыйлоого сунуштоо: жашоочулар чогулушу, аксакалдар соту, коомдук уюмдар, айылдык администрация, жергиликтүү кеңештин депутаттары тарабынан.
Жогорку наамдардын өзгөчөлүгү:
- Кара-Бүргөн айыл аймагынын Ардактуу атуулу” – эң жогорку наам;
- Өнүгүүгө өзгөчө салым кошкондорго берилет.
28.2. Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө жигердүү катышкан жарандарга моралдык жана материалдык сыйлоо чаралары колдонулушу мүмкүн.
28.2. Сыйлоо чараларын колдонуу тартиби айыл өкмөтүнүн жана айылдык кеңештин чечимдери менен аныкталат.
29. Уставды бузгандыгы үчүн жоопкерчилик
29.1. Кызмат адамдары Уставды бузган учурда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартышат.
30. Уставды кабыл алуу жана өзгөртүү тартиби
30.1. Устав жыйындарда же курултайларда талкуулангандан кийин жергиликтүү кеңеш тарабынан кабыл алынат (өзгөртүлөт, толукталат) жана депутаттардын көпчүлүк добушу менен бекитилет. Уставга өзгөртүү жана толуктоолор жамааттын мүчөлөрүнүн же жергиликтүү кеңеш депутаттарынын кеминде үчтөн бири тарабынан демилгелениши мүмкүн.
30.2. Устав белгиленген тартипте жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында милдеттүү түрдө каттоодон өтөт. Уставды бекитүү жөнүндө ченемдик укуктук акт расмий жарыялангандан кийин уставдын тексти менен бирге Юстиция министрлигинин аймактык бөлүмүнө Мамлекеттик реестрге киргизүү үчүн жөнөтүлөт.
Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө” Мыйзамына, Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнүндө” Мыйзамына, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 30-майындагы №301 токтомуна ылайык, жайыттарды туруктуу пайдаланууну камсыз кылуу, жайыт ресурстарын коргоо, деградацияга жол бербөө жана натыйжалуу башкаруу максатында Кара-Бүргөн айылдык кеңеши ТОКТОМ КЫЛАТ:
-бекитилген Жылдык планды сапаттуу жана өз убагында ишке ашырууну камсыз кылуу;
-жайыттардын абалын жакшыртуу, алардын деградациясын алдын алуу боюнча иш-чараларды жүргүзүү;
-жайыт инфраструктурасын (жайыт жолдору, суу булактары, көпүрөлөр жана башка объекттер) өнүктүрүү боюнча чараларды көрүү;
-жайыт пайдалануу боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүү милдеттендирилсин.
-жайыттарды пайдаланууну координациялоо жана жөнгө салуу;
-жайыт билеттерин берүү тартибин камсыз кылуу;
-жайыт пайдалануунун эрежелеринин сакталышын көзөмөлдөө;
-жайыттардын абалы боюнча туруктуу мониторинг жүргүзүү
Бекитилди
Кара-Бүргөн айыл аймагынын айылдык кеңешинин 3-сессиясынын
№ 3/2 токтому менен
21-апрель 2026-жыл
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН НАРЫН
ОБЛУСУНУН АК-ТАЛАА РАЙОНУНУН
КАРА-БүРГӨН АЙЫЛ АЙМАГЫ
КАРА-БүРГӨН АЙЫЛ АЙМАГЫНЫН 2026-жылга карата жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жылдык планы
Ак-Чий айылы, 2026-жыл
Учурда жылдан-жылга климаттын өзгөрүүсүнөн улам кургакчылык болуп, кунарсыз аянттардын саны көбөйүүдө. Буга кошумча жылдан-жылга малдын санынын өсүшү дагы таасирин тийгизип келет. Бирок, көпчүлүк фермерлер сапатына эмес санына карап мал багып келүүдө. Мунун баары жайыт жерлеринин арыкташына алып келип жана буга кошумча чыгымдар дагы көбөйүп, фермерлердин кирешелери төмөндөөнүн гана үстүндө. Сапаттуу асыл-тукум малдын башын көбөйтүү жана анын пайдасы боюнча конкреттүү түшүндүрүү иштери, семинарлар, окуулар кайсы бир максаттуу тараптар аркылуу өткөрүлбөй, элге толук маалыматтар берилбей келет. Бул маселени чечүүдө учурда кунарсыз аянттарга жайыт чөптөрүнүн уруктарын себүү иштери толук кандуу колго алынбай, тийиштүү денгээлде уруктар себилбей жана жылда пайдалунуучу жайыт жерлерин которуштуруп пайдалануу иштери талаптагыдай аткарылбай келүүдө.
Жайыттарды башкарууда жана пайдаланууда негизинен жайыт инфраструктурасын жакшыртуу максатында атайын жетиштүү өлчөмдө акча каражатынын бөлүнбөшү. Ички жана сырткы жайыттарга баруучу жолдордун жана көпүрөлөрдүн абалдарынын начардыгы, жоктугу болуп келет. Булактын көздөрүн ачуу менен мал сугаруучу жайларды уюштуруу, малдын саламаттыгы жаатында тийиштүү дегээлде иш алып баруу ж.б.у.с көйгөйлөр бар. Жайыттарды башкарууда жана пайдаланууда атайын керектүү спецтехникалардын жоктугу. Муниципалдык ишкананын жайыттар боюнча иш алып барган адистерине окутууну уюштуруу жана иштерине зарыл болгон керектүү оргтехникалар менен камсыз кылуу.
СУНУШТАР:
|
№ |
Жайыт участогу |
Пайдалануу мезгили |
Жайыт, га |
Жалпы жайыт аянттары, га |
||
|
Жалпы аянты |
Анын ичинен |
|||||
|
Пайдаланыл баганы |
Пайдаланыл ганы |
|||||
|
1 |
Чап |
жаз-күз |
1159,58 |
|
1159,58 |
1159,58 |
|
2 |
Бош бешик |
кыш-жаз-күз |
1866,31 |
|
1866,31 |
1866,31 |
|
3 |
Ак-Кайың |
кыш-жаз-күз |
3299,67 |
|
3299,67 |
3299,67 |
|
4 |
Кара-Талаа |
кыш-жаз-күз |
704,82 |
|
704,82 |
704,82 |
|
5 |
Ала-Байтал |
кыш-жаз-күз |
596,88 |
|
596,88 |
596,88 |
|
6 |
Терең-Коо |
кыш-жаз-күз |
158,52 |
|
158,52 |
158,52 |
|
7 |
кайырма |
кыш-жаз-күз |
1047,42 |
|
1047,42 |
1047,42 |
|
8 |
Майстан |
кыш-жаз-күз |
1177,56 |
|
1177,56 |
1177,56 |
|
9 |
Сары-Бел |
жай |
2226,11 |
|
2226,11 |
2226,11 |
|
10 |
Баба-Чал |
жай |
555,93 |
|
555,93 |
555,93 |
|
11 |
Шоронун тааласы |
жай |
196,34 |
|
196,34 |
196,34 |
|
12 |
Ала Сагызган |
жай |
1015,08 |
|
1015,08 |
1015,08 |
|
13 |
Туура суу |
жай |
567,98 |
|
567,98 |
567,98 |
|
14 |
Кызыл Бел |
жай |
720,49 |
|
720,49 |
720,49 |
|
15 |
Турук |
жай |
89,65 |
|
89,65 |
89,65 |
|
16 |
УДП Арпа |
жай |
6663,14 |
|
6663,14 |
6663,14 |
|
17 |
Ак-Шыйрак |
жай |
4415,76 |
|
4415,76 |
4415,76 |
|
18 |
Чекендинин тааласы |
жаз-күз |
395,6 |
|
395,6 |
395,6 |
|
19 |
Туюк суу |
жаз-күз |
718,77 |
|
718,77 |
718,77 |
|
20 |
Сары Булак |
жаз-күз |
759,9 |
|
759,9 |
759,9 |
|
21 |
Мазар |
жаз-күз |
163,51 |
|
163,51 |
163,51 |
|
22 |
Көк көл |
жаз-күз |
622,21 |
|
622,21 |
622,21 |
|
23 |
Кара-Талаа |
жаз-күз |
1126,75 |
|
1126,75 |
1126,75 |
|
24 |
Төлө-Сарай |
жаз-күз |
166,71 |
|
166,71 |
166,71 |
|
25 |
Кара-Кокту |
жаз-күз |
167,76 |
|
167,76 |
167,76 |
|
26 |
Чап |
жаз-күз |
314,47 |
|
314,47 |
314,47 |
|
27 |
Ажы Сарай |
жаз-күз |
155,13 |
|
155,13 |
155,13 |
|
28 |
Ак-Сарай |
жаз-күз |
109 |
|
109 |
109 |
|
29 |
Бошке |
жаз-күз |
1750,16 |
|
1750,16 |
1750,16 |
|
30 |
Ача-Дөбө |
жаз-күз |
587,16 |
|
587,16 |
587,16 |
|
31 |
Таш-Кыя |
жаз-күз |
365,1 |
|
365,1 |
365,1 |
|
32 |
Кара-Бүргөн |
жаз-күз |
266,91 |
|
266,91 |
266,91 |
|
33 |
Көтөрмө |
жаз-күз |
231,45 |
|
231,45 |
231,45 |
|
34 |
Кара-Дөбө |
жаз-күз |
2086,51 |
|
2086,51 |
2086,51 |
|
35 |
Чоң-Көк Колот |
жаз-күз |
19,96 |
|
19,96 |
19,96 |
|
36 |
Кирпич |
жаз-күз |
230,6 |
|
230,6 |
230,6 |
|
37 |
Кароол-Таш |
жаз-күз |
170,85 |
|
170,85 |
170,85 |
|
38 |
Жабыр |
жаз-күз |
216,14 |
|
216,14 |
216,14 |
|
39 |
Көл-Саз |
жаз-күз |
638,91 |
|
638,91 |
638,91 |
|
40 |
Кайракы |
жаз-күз |
4272,29 |
|
4272,29 |
4272,29 |
|
41 |
Ой талаа |
жай |
2745,28 |
|
2745,28 |
2745,28 |
|
42 |
Кош-Аң |
жай |
1400,2 |
|
1400,2 |
1400,2 |
|
43 |
Айгыр -Булак |
жай |
1038,76 |
|
1038,76 |
1038,76 |
|
44 |
Жайыл Булак |
жай |
982,43 |
|
982,43 |
982,43 |
|
45 |
Көк-Жар |
жай |
1304,82 |
|
1304,82 |
1304,82 |
|
46 |
Жаан-Чункур |
жай |
1839,67 |
|
1839,67 |
1839,67 |
|
47 |
Кашка-Суу |
жай |
2608,22 |
|
2608,22 |
2608,22 |
|
48 |
Кара-Тоо |
жай |
1268,75 |
|
1268,75 |
1268,75 |
|
49 |
Уй-Булак |
жай |
2059,64 |
|
2059,64 |
2059,64 |
|
50 |
Уулча Булак |
жай |
4911,76 |
|
4911,76 |
4911,76 |
|
51 |
Жаман-Дабан |
жай |
1528,53 |
|
1528,53 |
1528,53 |
|
52 |
Арча |
жай |
2623,18 |
|
2623,18 |
2623,18 |
|
53 |
Тегерек |
жай |
268,53 |
|
268,53 |
268,53 |
|
|
Жалпы: |
|
66576,86 |
|
66576,86 |
|
3. ЖАЙЫТ УЧАСТОКТОРУНУН КАРТАСЫ
Жайыттар жана айыл чарба жерлери, жайыттардан тышкары, мал жаюунун жана аларды күркөлөрдө кармоонун мөөнөттөрү боюнча төмөнгүдөй мезгилдерге бөлүнөт:
5-таблица. Жайыттарды пайдалануу сезону
|
№ |
Сезону |
Мал жаюу мезгили |
Күндөрдүн саны |
Эскертүү |
|
1 |
Жаздоо |
1-апрелден 1-июнга чейин |
76 |
Жаздан кышка чейин мал жайыттарга жана жайыттардан башка айыл чарба жерлерине багылат. Жайыттын жалпы узактыгы 275 күн. |
|
2 |
Жайлоо |
1-июндан 1-октябрга чейин |
107 |
|
|
3 |
Күздөө |
1-октябрдан 1-январга чейин |
92 |
|
|
4 |
Кыштоо |
1-январдан 1-апрелге чейин |
90 |
Малдар кыш мезгилинде 90 күн колдо багылат. |
Мал жаюу мезгили жыл сайын климатка жараша болот. Өткөн жылдагы АӨ тарабынан алынган маалыматтарга ылайык, айыл аймагындагы малдын жалпы саны 18572, жайыттарга 18572 мал чыгат.
5.МАЛ ЖАЮУ АЯНТТАРЫНЫН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
“Арпа” жайлоосу. Арпа жайлоосунун жалпы аянты 6663 гектарды түзөт. Анын ичинен пайдалануудагы жайыт аянты 6663 га. Жайыт пайдалануучулар жайыттарды жай мезгилинде пайдаланышат. Бул жайыттарда мал жаюу сентябрдын аягына чейин уланат. Сентябрь айынын аягында жайыт чөптөрү куурап калат жана суук болуп, кар эрте жаайт. Арпа жайлоосу деңиз деңгээлинен 2700-3000 м бийиктикте жайгашып, абасы таза болгондуктан, чөбүнүн өсүмдүүлүгү жакшы жана сапаты жогору. Абанын тазалыгынан малдын жугуштуу оорулары жокко эсе. Мал суу ичүүчү булактар көп. Айыл аймактагы мал багуучу бадачылардын 80 пайызы Арпа жайлоосуна төмөндөгү участкаларда жайлашат.
|
Жайлоо |
Участкалары |
|
Арпа |
Ача |
|
Кургак Коо |
|
|
Кара-Гөө |
|
|
Үч Арча |
|
|
Арал |
|
|
Үч Таш |
|
|
Ак-Таш |
|
|
Жаман-Даван |
|
|
Теке жайлоо |
|
|
Уй-Булак |
Арпа жайлоосунун картасы
6. УЧАСТОКТОРДУН АБАЛЫ
|
Участок |
Абалы |
Эскертүү |
|
Чап |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
Бош бешик |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
Ак-Кайың |
начар |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
Кара-Талаа |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
Ала-Байтал |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
Терең-Коо |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
кайырма |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек, мал суу ичүүчү жай бар |
|
Майстан |
начар |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
Сары-Бел |
орто |
2023-жылы 100 га чөп үрөн себилген |
|
Баба-Чал |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
шоронун тааласы |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек, көпүрөнү оңдоо талап кылынат |
|
Ала Сагызган |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Туура суу |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Кызыл Бел |
орто |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
Турук |
орто |
Турук көмүр кени бар |
|
УДП Арпа |
жакшы |
Жолун ондоо, көпүрө салуу, суу чыгаруу талап кылынат |
|
Ак-Шыйрак |
начар |
Жайыт үрөнүн себүү керек , жолун ондоо, көпүрө салуу, суу чыгаруу талап кылынат |
|
Чекендинин тааласы |
орто |
Жолун ондоо керек |
|
Туюк суу |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Сары Булак |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Мазар |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Көк көл |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Кара-Талаа |
ортодон төмөн |
суу чыгаруу керек |
|
Төлө-Сарай |
орто |
жолун оңдоо керек |
|
кара-Кокту |
орто |
суу чыгаруу керек |
|
Чап |
орто |
суу чыгаруу керек |
|
Ажы Сарай |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Ак-Сарай |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Бошке |
орто |
суу чыгаруу керек |
|
Ача-Дөбө |
орто |
суу чыгаруу керек |
|
Таш-Кыя |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Кара-Бүргөн |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Көтөрмө |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Кара-Дөбө |
орто |
суу чыгаруу керек |
|
Чоң-көк колот |
орто |
Канааттандыраарлык |
|
Кирпич |
орто |
суу чыгаруу керек |
|
Кароол-Таш |
орто |
суу чыгаруу керек |
|
Жабыр |
орто |
талап кылынбайт |
|
Көл-Саз |
начар |
суу чыгаруу керек |
|
Кайракы |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош кернек |
|
Ой талаа |
ортодон төмөн |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Кош-Аң |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Айгыр -Булак |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Жайыл Булак |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Көк-Жар |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Жаан-Чункур |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Кашка-Суу |
орто |
жол оңдош керек |
|
Кара-Тоо |
орто |
жол оңдош кернек |
|
Уй-Булак |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Уулча булак |
начар |
Жайыт үрөнүн себүү керек , суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Жаман-Дабан |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
|
Арча |
начар |
Жайыт үрөнүн себүү керек |
|
Тегерек |
орто |
суу чыгаруу керек, жол оңдош керек |
7.Жайыттарды баалоо жана мониторинг планы, анын ичинде токой жайыттары
|
Этаптар |
Иш-чаралар |
Ыкма |
Мөөнөтү |
Жооптуу |
Жыйынтыгы |
|
Даярдык этабы |
Мониторинг жүргүзүү жумушчу тобун түзүү
|
АОнун буйругу менен
|
2025-жылдын апрель айы |
ОГУЛ жумушту тобу, МИ жайыт адиси |
Мониторинг жүргүзүү тобу түзүлөт
|
|
Мониторинг жүргүзүүчү жайыт участокторун аныктоо |
|
2025-жылдын май айы |
МжБ тобу, МИ жайыт адиси |
МжБ жүргүзүлө турган жайыт участокторунун тизмеси түзүлөт |
|
|
Мониторинг жүргүзүү планы жана графигин бекитүү |
график |
2025-жылдын май айы |
МжБ тобу, МИ жайыт адиси |
МжБ кайсы аянтта качан жүргүзүлөөрү аныкталат |
|
|
Талаа иштери |
Бекитилген график боюнча жайыт участокторуна мониторинг жүргүзүү |
Өлчөө таякчасынын, визуалдык жана сүрөткө тартуу ыкмасы менен |
2025-жылдын июнь-август айларында |
МжБ тобу, МИ жайыт адиси |
Жайыт участокторуна МжБ жүргүзүлөт |
8. 2026-жылы жайыттардын абалын мониторинг жүргүзүү жана баалоо боюнча иш-чаралар
|
№ |
Жайыт участогунун аталышы |
Жайыт түрү |
Пайдалануу сезону |
аянты, га |
Жооптуу |
|
|
1 |
Кайырма |
Мал жаюу |
жаз-күз |
1047,42 |
Жумушчу топ, муниципалдык ишкана |
|
|
2 |
Майстан |
Мал жаюу |
жаз-күз |
1177,56 |
Жумушчу топ, муниципалдык ишкана |
|
|
3 |
Кара-Кокту |
Мал жаюу |
жаз-күз |
167,76 |
Жумушчу топ, муниципалдык ишкана |
|
|
4 |
Ажы Сарай |
Мал жаюу |
жаз-күз |
155,13 |
Жумушчу топ, муниципалдык ишкана |
|
|
5 |
Жаан-Чукур |
Мал жаюу |
жай |
1839,67 |
Жумушчу топ, муниципалдык ишкана |
|
|
6 |
Уй-Булак |
Мал жаюу |
жай |
2059,64 |
Жумушчу топ, муниципалдык ишкана |
9. ЖАЙЫТ ИНФРАСТРУКТУРАСЫНЫН ОБЬЕКТТЕРИ ЖАНА АНЫН АБАЛЫ
Айыл өкмөт тарабынан түзүлгөн жумушчу топ, айыл аймагындагы инфраструктуранын абалына талдоо жүргүзгөн. А/Анын аймагында 1 ветеринардык дарыкана, 2 жуут пункту, 2 Беккари чуңкуру жайгашкан. Бул объектилер жакшы абалда жана жигердүү иштеп жатат. А/Ада жайытка баруучу 340 км жол бар, анын 290 км начар абалда. 7 көпүрө болсо анын ичинен бирөө жараксыз абалда. 3 сугат пункттарынын ичинен бирөөнү оңдоо же калыбына келтирүүнү талап кылат.
7-таблица. Жайыт инфраструктурасынын абалына талдоо
|
Участок |
Беккари чункуру |
көпүрө |
Веринардык пункт |
Мал суу ичүүчү жай |
Жуут пункт |
|
Кара-Талаа |
Куруу керек |
|
|
|
|
|
Беш катмар |
Куруу керек |
|
|
|
|
|
Арпа жайлоосу Ача суусу |
|
Бар |
|
|
|
|
Арпа жайлоосу Арал суусу |
|
Бар |
|
|
|
|
Сары -Бел |
|
Бар |
|
|
|
|
Арпа жайлоосу Кара-Гөө участогу |
|
Куруу керек |
|
|
|
|
Арпа жайлоосу Үч Арча уч |
|
Куруу керек |
|
|
|
|
Арпа жайлоосу уч. Арал |
|
Куруу керек |
|
|
|
|
Жылуу суу участкасы |
|
Куруу керек |
|
|
|
|
Кара-Бүргөн айылы |
|
|
Бар |
|
|
|
Ак-Чий |
|
|
Куруу керек |
|
|
|
Жаңы-Тилек |
|
|
Куруу керек |
|
|
|
Үч-дөбө уч |
|
|
|
Бар |
|
|
Бактыгул уч |
|
|
|
Бар |
|
|
Сары-Бел уч |
|
|
|
Куруу керек |
|
|
Үч-Дөбө уч |
|
|
|
Оңдоо керек |
|
|
Жан-Чукур уч |
|
|
|
Куруу керек |
|
|
Кең- Коо 1 уч |
|
|
|
Куруу керек |
|
|
Кең- Коо 2 уч |
|
|
|
Куруу керек |
|
|
Арпа жайлоосу Кургак Гоо участкасы |
|
|
|
Куруу керек |
|
|
Кара-Бүргөн Кубат- Коргон участка |
|
|
|
|
Бар, ремонт талап кылат |
|
Ак-Чий Ак-Көкүл участкасы |
|
|
|
|
Бар, ремонт талап кылат |
10.Малчылар аркылуу жайлоого чыккан малдын жалпы саны (булак - малчылар)
|
№ |
Малчынын аты-жөнү |
Малчынын дареги |
КРС |
МРС |
Жылкы |
Топоз |
Төө |
Эшек |
|
1 |
Секиев Бактыбек |
Кара-Бүргөн а/а |
70 |
450 |
50 |
- |
|
|
|
2 |
Абдраимов Чынгызбек |
Кара-Бүргөн а/а |
55 |
650 |
70 |
10 |
|
|
|
3 |
Исаков Касымбек |
Кара-Бүргөн а/а |
80 |
630 |
50 |
|
|
|
|
4 |
Инабасов Манас |
Кара-Бүргөн а/а |
70 |
540 |
60 |
|
|
|
|
5 |
Ормонов Жанболот |
Кара-Бүргөн а/а |
60 |
470 |
80 |
|
|
|
|
6 |
Топчубеков Жылдызбек |
Кара-Бүргөн а/а |
50 |
600 |
100 |
|
|
|
|
7 |
Топчубеков Кылычбек |
Кара-Бүргөн а/а |
60 |
500 |
60 |
|
|
|
|
8 |
Төлөнбай уулу Илич |
Кара-Бүргөн а/а |
100 |
650 |
66 |
|
|
|
|
9 |
Султантөрөев Көчкөнбай |
Кара-Бүргөн а/а |
80 |
550 |
33 |
|
|
|
|
10 |
Жанузаков Бегаалы |
Кара-Бүргөн а/а |
15 |
580 |
15 |
|
|
|
|
11 |
Жанузаков Нурлан |
Кара-Бүргөн а/а |
20 |
480 |
25 |
|
|
|
|
12 |
Калдашов Суранчы |
Кара-Бүргөн а/а |
90 |
655 |
65 |
|
|
|
|
13 |
Жанузаков Эркинбек |
Кара-Бүргөн а/а |
200 |
560 |
120 |
- |
|
|
|
14 |
Көкөев Эмилбек |
Кара-Бүргөн а/а |
50 |
450 |
100 |
- |
|
|
|
15 |
Шамшыбеков Мурат |
Кара-Бүргөн а/а |
60 |
420 |
80 |
- |
|
|
|
16 |
Тиленбаев Марс |
Кара-Бүргөн а/а |
60 |
600 |
50 |
- |
|
|
|
17 |
Малаев Турсунбай |
Кара-Бүргөн а/а |
50 |
480 |
20 |
- |
|
|
|
18 |
Исмаилов Кенжебек |
Кара-Бүргөн а/а |
60 |
489 |
20 |
- |
|
|
|
19 |
Байжарыков Кылыч |
Кара-Бүргөн а/а |
45 |
480 |
36 |
- |
|
|
|
20 |
Беккелдиев Улан |
Кара-Бүргөн а/а |
80 |
456 |
70 |
114 |
|
|
|
21 |
Беккелдиев Мирлан |
Кара-Бүргөн а/а |
80 |
411 |
56 |
- |
|
|
|
22 |
Жаныбек уулу Эмиш |
Кара-Бүргөн а/а |
33 |
456 |
50 |
- |
|
|
|
23 |
Болотбек уулу К |
Кара-Бүргөн а/а |
45 |
430 |
20 |
- |
|
|
11.Малды жаюуну көзөмөлдөө үчүн жайыттардын графиги түзүлөт.
Мал жаюу мезгили
|
Жайыт участогу |
Жайыт түрү |
Аянты, га |
Мал жаюу мезгили |
|
Тешик |
жаздоо |
150 |
15-апрель-30-май |
|
Солтон-Сары |
жайлоо |
230 |
10-июнь-10-август |
|
Кыргоо |
жайлоо |
250 |
01-июнь-30-август |
|
Чап |
жаз-күз |
1159,58 |
15-апрель-30-май 1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Бош бешик |
кыш-жаз-күз |
1866,31 |
1-декабрь-30-март 15-апрель-30-май 1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Ак-Кайың |
кыш-жаз-күз |
3299,67 |
1-декабрь-30-март 15-апрель-30-май |
|
Кара-Талаа |
кыш-жаз-күз |
704,82 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Ала-Байтал |
кыш-жаз-күз |
596,88 |
-декабрь-30-март 15-апрель-30-май |
|
Терең-Коо |
кыш-жаз-күз |
158,52 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
кайырма |
кыш-жаз-күз |
1047,42 |
1-декабрь-30-март 15-апрель-30-май |
|
Майстан |
кыш-жаз-күз |
1177,56 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Сары-Бел |
жай |
2226,11 |
01-июнь-30-август |
|
Баба-Чал |
жай |
555,93 |
01-июнь-30-август |
|
шоронун тааласы |
жай |
196,34 |
01-июнь-30-август |
|
Ала Сагызган |
жай |
1015,08 |
01-июнь-30-август |
|
Туура суу |
жай |
567,98 |
01-июнь-30-август |
|
Кызыл Бел |
жай |
720,49 |
01-июнь-30-август |
|
Турук |
жай |
89,65 |
01-июнь-30-август |
|
УДП Арпа |
жай |
6663,14 |
01-июнь-30-август |
|
Ак-Шыйрак |
жай |
4415,76 |
01-июнь-30-август |
|
Чекендинин тааласы |
жаз-күз |
395,6 |
15-апрель-30-май |
|
Туюк суу |
жаз-күз |
718,77 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Сары Булак |
жаз-күз |
759,9 |
15-апрель-30-май |
|
Мазар |
жаз-күз |
163,51 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Көк көл |
жаз-күз |
622,21 |
15-апрель-30-май |
|
Кара-Талаа |
жаз-күз |
1126,75 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Төлө-Сарай |
жаз-күз |
166,71 |
15-апрель-30-май |
|
кара-Кокту |
жаз-күз |
167,76 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Чап |
жаз-күз |
314,47 |
15-апрель-30-май |
|
Ажы Сарай |
жаз-күз |
155,13 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Ак-Сарай |
жаз-күз |
109 |
15-апрель-30-май |
|
Бошке |
жаз-күз |
1750,16 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Ача-Дөбө |
жаз-күз |
587,16 |
15-апрель-30-май |
|
Таш-Кыя |
жаз-күз |
365,1 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Кара-Бүргөн |
жаз-күз |
266,91 |
15-апрель-30-май |
|
Көтөрмө |
жаз-күз |
231,45 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Кара-Дөбө |
жаз-күз |
2086,51 |
15-апрель-30-май |
|
Чоң-көк колот |
жаз-күз |
19,96 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Кирпич |
жаз-күз |
230,6 |
15-апрель-30-май |
|
Кароол-Таш |
жаз-күз |
170,85 |
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Жабыр |
жаз-күз |
216,14 |
15-апрель-30-май |
|
Көл-Саз |
жаз-күз |
638,91
|
1-сентябрь-30-ноябрь |
|
Кайракы |
жаз-күз |
4272,29 |
15-апрель-30-май |
|
Ой талаа |
жай |
2745,28 |
01-июнь-30-август |
|
Кош-Аң |
жай |
1400,2 |
01-июнь-30-август |
|
Айгыр -Булак |
жай |
1038,76 |
01-июнь-30-август |
|
Жайыл Булак |
жай |
982,43 |
01-июнь-30-август |
|
Көк-Жар |
жай |
1304,82 |
01-июнь-30-август |
|
Жаан-Чункур |
жай |
1839,67 |
01-июнь-30-август |
|
Кашка-СУУ |
жай |
2608,22 |
01-июнь-30-август |
|
Кара-ТОО |
жай |
1268,75 |
01-июнь-30-август |
|
Уй-Блак |
жай |
2059,64 |
01-июнь-30-август |
|
УУлча булак |
жай |
4911,76 |
01-июнь-30-август |
|
Жаман-Дабан |
жай |
1528,53 |
01-июнь-30-август |
|
Арча |
жай |
2623,18 |
01-июнь-30-август |
|
Тегерек |
жай |
268,53 |
01-июнь-30-август |
12. ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ МАСЕЛЕЛЕРИ БОЮНЧА АЙЫЛ ӨКМӨТҮНҮН ЖАНА ОГУЛДУН ИШИНИН ОПЕРАТИВДИК ГРАФИГИ.
Операциялык иш тартиби
|
№ |
Иш-чаралар |
2026-жыл |
Жооптуу |
|||||||||||
|
I |
II |
III |
IV |
V |
VI |
VII |
VIII |
IX |
X |
XI |
XII |
|
||
|
1 |
Жайыт пайдалануучулардын жылдык чогулушу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, А/О |
|
2 |
А/А малды эсепке алуу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ОГУЛ, МИ |
|
3 |
2026 -жылга жылдык планды айылдык Кенештин сессиясына алып чыгуу (тааныштыруу, талкуулоо, бекитүү) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, АО |
|
4 |
Жайыт питомниктерин уюштуруу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, АО |
|
5 |
Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоону уюштуруу |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, АО |
|
6 |
Малдарга ветеринардык эмдөө иштерин уюштуруу жана жүргүзүүгө көмөктөшүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, АО |
|
7 |
Кунарсыз жайыт аянтарына көп жылдык чөптүн үрөндөрүн себүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, АО |
|
8 |
Жайыт участокторуна мониторинг жана баалоо жүргүзүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, АО |
|
9 |
Жайыт инфратүзүмүн жакшыртуу иштерин жүргүзүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, АО |
|
10 |
2026-жылда аткарылган иштердин жыйынтыгын чыгаруу коомчулукка маалымат берүү жана 2027-жылга карата план түзүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
МИ, АО |
13.МАЛ ЖАЮУНУН КАЛЕНДАРДЫК ПЛАНЫ ЖАНА ГРАФИГИ.
Мал жаюу графиги
|
Жайыт участогу |
аянты |
малчы |
Жайытка чыккан малдар ШБ |
Опти малдуу сыйымдуулук |
Ба сым + - |
Басымды женилдетүү |
|
Жаз-күз-кыш |
||||||
|
Чап |
4415,76 |
Бада/кесүү |
115 |
350 |
235 |
|
|
Бош бешик |
1866,31 |
Бада/кесүү |
600 |
729 |
129 |
|
|
Ак-Кайың |
3299,67 |
Бада/кесүү |
786 |
900 |
114 |
|
|
Кара-Талаа |
704,82 |
Бада/кесүү |
168 |
100 |
+68 |
Кара-Талаа участкасында 68 ШБ Чап участкасына жайгаштыруу |
|
Ала-Байтал |
596,88 |
Батыркулов Дыйканбек Нуралиев Талант Искаов Касынбек Салииев Керинбек |
200 |
142 |
+58 |
Ала-Байтал участкасындагы 58 ШБ Бош-Бешик участкасына жайгаштыруу |
|
Терең-Коо |
158,52 |
Исмаилбеков Ишенбек |
70 |
38 |
+32 |
Терен-Коо участкасындагы 32 ШБ Ак-Кайын участкасына |
|
кайырма |
1047,42 |
Мусабаев Талант Рысбеков Жаңыбай |
150 |
250 |
100 |
|
|
Майстан |
1177,56 |
Абдыраимов Чынгыз Абдыраимов Рахат Салиеева Айгүл Самсалиева Таалай Чынбаев Көчкөнбай Кайыпбеков А |
950 |
780 |
+170 |
Майстан участкасындагы 170 ШБ Кайырма участкасына |
|
жай |
||||||
|
Сары-Бел |
2226,11 |
Бада /Кесүү |
700 |
577 |
+123 |
Сары-Бел участкасындагы 123 ШБ Ала-Сагызган участкасына |
|
Баба-Чал |
555,93 |
Бада /Кесүү |
100 |
136 |
36 |
|
|
шоронун тааласы |
196,34 |
Исмаилбеков Урустөнек |
70 |
49 |
+21 |
Шоронун Талаасы участкасындагы 21 ШБ Баба-Чал участкасына жайгаштыруу |
|
Ала Сагызган |
1015,08 |
Бада/Кесүү |
80 |
253 |
173 |
|
|
Туура суу |
567,98 |
Ормонов Жанболот Бусурманов Масейил Чынбаев Көчкөнбай |
300 |
141 |
+200 |
Туура-Суу участкасындагы 200 ШБ Кызыл-Бел участкасына жайгаштыруу |
|
Кызыл Бел |
720,49 |
Бада/Кесүү |
70 |
179 |
100 |
|
|
Турук |
89,65 |
Бада/Кесүү |
20 |
20 |
|
|
|
УДП Арпа |
6663,14 |
Калдашов Суранчы Топчубеков Жылдызбек Топчубеков Кылычбек Чынбаев Көчкөнбай Исаков Касынбек Секиив Бактыбек Бусурманов Масейилбек Мусабаев Таалай Жанузаков Быкын Дүйшеев Алыбек Султантөрөев Көчкөнбай Кырбашов Кубанычбек |
6146 |
1658 |
+4488 |
4488 ШБ Ак-Шыйрак, Кол-Саз, Кайракы участкаларына жайгаштыруу |
|
Жаз-күз |
||||||
|
Чекендинин тааласы (Дарбаза) |
395,6 |
Көкөев Эилбек |
150 |
130 |
+20 |
Туюк суу участкасына жайгаштыруу |
|
Туюк суу |
718,77 |
Матиева Ажар |
150 |
252 |
102 |
|
|
Сары Булак |
759,9 |
Саалиев Эркинбек |
120 |
251 |
131 |
|
|
Мазар |
163,51 |
Бада/Кесүү |
106 |
62 |
+44 |
Сары-Булак участкасына жаюу |
|
Көк көл |
622,21 |
Исмаилов Рысбек |
128 |
100 |
+28 |
Сары-Булак участкасына жаюу |
|
Кара-Талаа |
1126,75 |
Аскарбеков Рыскелди |
189 |
381 |
192 |
|
|
Төлө-Сарай |
166,71 |
Көчкөнбаев Намыс |
84 |
60 |
+24 |
Кара-Талаа участкасына жаюу |
|
кара-Кокту |
167,76 |
Бада/Кесүү |
98 |
69 |
+29 |
Кара-Талаа участкасына жаюу |
|
Чап |
314,47 |
Бада/Кесүү |
15 |
100 |
85 |
|
|
Ажы Сарай |
155,13 |
Токтосунов Улукбек |
140 |
60 |
+80 |
Кара-Талаа участкасына жаюу |
|
Ак-Сарай |
109 |
Бада/кесүү |
78 |
199 |
121 |
|
|
Бошке |
1750,16 |
Бада/кесүү |
160 |
748 |
588 |
|
|
Ача-Дөбө |
587,16 |
Курманбаев Кадаңалы
|
187 |
106 |
+181 |
Бошке участкасына жаюу |
|
Таш-Кыя |
365,1 |
Каралаев Бактыбек |
74 |
46 |
+28 |
Бошке участкасына жаюу |
|
Кара-Бүргөн |
266,91 |
Эсенаманов Бердибек Үтүкеев Эржан Эсенаманов Сүйүндүк |
200 |
65 |
+135 |
Бошке участкасына жаюу |
|
Көтөрмө |
231,45 |
Малаев Турсунбай |
256 |
127 |
+129 |
Ак-Сарай участкасына жаюу |
|
Кара-Дөбө |
2093,17 |
Усөнбек уулу Акылбек |
144 |
65 |
+79 |
Чон-Көк-Колот участкасына жаюу |
|
Чоң-көк колот |
19,96 |
Жанузаков Эркинбек |
289 |
402 |
113 |
|
|
Кирпич |
294,69 |
Жыртаков Бакытбек
|
350 |
214 |
+136 |
Чон-Көк-Колот участкасына жаюу |
|
Кароол-Таш |
170,93 |
Карыбеков Жакшылык |
189 |
64 |
+261 |
|
|
Жабыр |
219,46 |
Акматалииев Рысбек |
244 |
127 |
+117 |
|
|
Жай |
||||||
|
Ой талаа |
2745,28 |
Байжарыков Кылычбек Таалайбек уулу Хамзат |
1020 |
763 |
+257 |
Кош-Ан, Көк-Жар участкаларына жаюу |
|
Кош-Аң |
1400,2 |
Жузупбеков Мурат |
350 |
448 |
98 |
|
|
Айгыр -Булак |
1038,76 |
Тиленбаев Марсбек |
386 |
258 |
+128 |
Уулча -Булак участкасына жаюу |
|
Жайыл Булак |
982,43 |
Карыбеков Жакшылык |
344 |
256 |
+88 |
Уулча -Булак участкасына жаюу |
|
Көк-Жар |
1304,82 |
Беккелдиев Жакшылык |
250 |
319 |
69 |
|
|
Жаан-Чункур |
1839,67 |
Жанузаков Эркинбек Көкөев Эмилбек |
535 |
442 |
+93 |
Уулча -Булак участкасына жаюу |
|
Кашка-СУУ |
2608,22 |
Жанузаков Максат |
1256 |
703 |
+553 |
Арча участкасына жаюу |
|
Кара-Тоо |
1268,75 |
(мал жайылбайт) |
- |
310 |
310 |
|
|
Уй-Блак |
2059,64 |
Байжарыков Кылычбек |
486 |
668 |
182 |
|
|
УУлча булак |
4911,76 |
Карыбеков Болотбек |
764 |
1489 |
725 |
|
|
Жаман-Дабан |
1528,53 |
Беккелдиев Мирлан Көкөев Эмилбек Жусупбеков Мурат |
486 |
380 |
+106 |
Кара-Тоо участкасына жаюу |
|
Арча |
2623,18 |
Беккелдиев Уланбек |
256 |
729 |
473 |
|
|
Тегерек |
268,53 |
(мал жайылбайт) |
- |
77 |
77 |
|
|
Көл саз |
638,97 |
(мал жайылбайт) |
- |
300 |
300 |
|
|
Ак-Шыйрак |
4415,76 |
Исмаилов Кенжебек |
245 |
400 |
155 |
|
|
Кайракы |
4272,26 |
Малаев Турсунбай Тиленбаев Марсбек |
720 |
1330 |
610 |
|
14.МАЛДЫН ДЕН СООЛУГУН КОРГОО БОЮНЧА ЖЫЛДЫН ПЛАНЫ
Ветеринардык диагностикалык изилдөөлөр
|
|
Иш-чаралардын аталышы |
2026-жылга план |
1 кв |
2 кв |
3 кв |
4 кв |
|
|
Эпизоотиялык мониторингди эске алуу менен диагностикалык изилдөөлөр ЖЫЛКЫЛАР |
|||||||
|
1 |
Сап офтальмомал-я |
100 |
25 |
25 |
25 |
25 |
|
|
2 |
Серолог исследования на бруцеллез сер |
60 |
- |
40 |
20 |
- |
|
|
3 |
Серолог исслед-я на сап сер |
60 |
- |
40 |
20 |
- |
|
|
4 |
Серолог исслед-я на трипонозомоз сер |
60 |
- |
40 |
20 |
- |
|
|
5 |
Капрологические исследование |
20 |
5 |
5 |
5 |
5 |
|
|
6 |
Из них на АЧЛ/ ослов (активный надзор методом случайной выборки) (ЦВДиЭ) |
1 |
- |
- |
1 |
- |
|
|
ИММ |
|||||||
|
1 |
Серолог исследования на бруцеллез коровы |
650 |
125 |
200 |
125 |
200 |
|
|
2 |
Серомониторинг на бруцеллез бык пр |
50 |
- |
25 |
- |
25 |
|
|
3 |
Кольцевая реакция молока на бруцеллез |
40 |
10 |
10 |
10 |
10 |
|
|
4 |
Серомониторинг на пар туберкулез (ассивный надзор) (ЦВДиЭ) |
16 |
- |
8 |
- |
8 |
|
|
5 |
Туберкулез аллергический |
300 |
- |
150 |
80 |
70 |
|
|
6 |
Серомониторинг на ящур SP (пасс надзор) |
12 |
3 |
3 |
3 |
3 |
|
|
7 |
Серомон-нг на ящур SP (из них активный надзор) (ЦВДиЭ) |
1 |
- |
- |
1 |
- |
|
|
8 |
Серомон-нг на ящур NCP (пассивный надзор) (ЦВДиЭ) |
8 |
2 |
2 |
2 |
2 |
|
|
9 |
Серомон-нг на ящур NCP (из них активный надзор программы пр.ящур методом случайной выборки) (ЦВДиЭ) |
12 |
3 |
3 |
3 |
3 |
|
|
10 |
Капрологические исследование |
24 |
6 |
6 |
6 |
6 |
|
|
М Р С |
|||||||
|
1 |
Серомон-нг на бруцеллез баран |
30 |
- |
10 |
10 |
10 |
|
|
2 |
Серомон-нг на инфекционный эпидидимит |
30 |
- |
10 |
10 |
10 |
|
|
3 |
Серомон-нг на хламидиоз |
30 |
- |
10 |
10 |
10 |
|
|
4 |
Серомон-нг на паратуберкулез (пассивный надзор) (ЦВДиЭ) |
4 |
- |
4 |
- |
4 |
|
|
5 |
Капрологические исследоание |
60 |
15 |
15 |
15 |
15 |
|
|
6 |
Активный надзор программы против бруцеллеза методом случайной выборки АН |
10 |
- |
- |
- |
10 |
|
|
7 |
Серомон-нг на оспу овец (пассивный надзор) (ЦВДиЭ) |
9 |
- |
3 |
3 |
3 |
|
|
8 |
Серомон-нг на чума МРС (пассивный надзор) (ЦВДиЭ) |
9 |
- |
3 |
3 |
3 |
|
|
9 |
Серомон-нг на чума овец (из них активный надзор программы методом случайной выборки) (ЦВДиЭ) |
1 |
- |
- |
1 |
- |
|
|
10 |
Серомон-нг на чумы коз (из них активный надзор программы методом случайной выборки) (ЦВДиЭ) |
1 |
- |
- |
1 |
- |
|
|
11 |
Серомон-нг на ящур NCP (пассивный надзор) (ЦВДиЭ) |
16 |
4 |
4 |
4 |
4 |
|
|
12 |
Серомон-нг на ящур NCP (из них активный надзор программы пр. ящур методом случайной выборки) (ЦВДиЭ) |
12 |
3 |
3 |
3 |
3 |
|
|
ИТТЕР |
|||||||
|
1 |
Сер исследования бруцеллез сер |
8 |
2 |
2 |
2 |
2 |
|
|
2 |
Капрологическое исследование |
40 |
10 |
10 |
10 |
10 |
|
|
3 |
Активный надзор программы против эхинококкоза методом случайной выборки АН |
8 |
2 |
2 |
2 |
2 |
|
|
ТООКТОР |
|||||||
|
1 |
Туберкулле аллергический |
160 |
40 |
40 |
40 |
40 |
|
|
2 |
Капрологические исследование |
20 |
5 |
5 |
5 |
5 |
|
|
Эмдөөлөр ИММ |
|||||||
|
1 |
Вакцинация пр Эмкар |
900 |
150 |
250 |
250 |
250 |
|
|
2 |
Вакцинация пр Нодулярный дематит |
100 |
50 |
50 |
50 |
50 |
|
|
3 |
Вакцинация пр Ящур |
3200 |
400 |
1200 |
- |
1600 |
|
|
М Р С |
|||||||
|
1 |
Вакцинация пр Бруцеллез РЕВ- 1 |
6000 |
- |
- |
6000 |
- |
|
|
2 |
Вакцинация пр Оспа |
8000 |
- |
4000 |
4000 |
- |
|
|
3 |
Вакцинация пр Чума МРС |
8000 |
- |
4000 |
4000 |
- |
|
|
ИТТЕР |
|||||||
|
1 |
Бешенство (собак, кошек) |
200 |
200 |
- |
- |
- |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ЖЫЛКЫЛАР
|
|||||||
|
1 |
Вакцинация пр Ринопневмония |
20 |
20 |
- |
- |
- |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Дарылоо-профилактикалык иш-чаралар |
|||||||
|
1 |
Коммунакациялык иштер, (семинар, лекция, тегерек стол, ЖВС, мугалимдердин, окуучулардын, мал ээлеринин, фермерлердин катышуусунда) |
2 |
1 |
- |
1 |
- |
|
|
Курт-кумурскалар |
|||||||
|
1 |
Цестодоз собак |
800 |
200 |
200 |
200 |
200 |
|
33-таблица. Жылдык инвестициялык план
|
Көйгөйлөр |
Иш-чаралар |
Жайгашкан жери |
Жооптуулар |
Индикатор |
Мөөнөтү жылы
|
Күтүлүүчү жыйынтык
|
|
|
Жайыт жерлеринин кунарсыз аянттарынын санынын өсүүсү
|
Жайыт чөптөрүнүн тукумун жакшыртуу үчүн жайыт чөптөрүнүн үрөнчүлүктү өнүктүрүү: -питомниктерди уюштуруу; -үрөн фонддорун түзүү |
Ак-Чий айылы |
А/О башчысы, жайыт боюнча адис, ОГУЛ |
Айыл аймагында 1 га жерге питомник уюштуруу жана өндүрүлгөн үрөндү кунарсыз аянттарга себүү |
2026 |
Жайыт үрөндөрүн өндүрүү максатында 1 га жерге питомник уюштурулат жана кунарсыз жайыт аянттары жакшырат. |
|
|
Жайыттарды башкаруу боюнча юридикалык жактан дараметтин төмөндүгү
|
Жайыт адисине, бадачыларга, жайыт пайдалануучуларга тийиштүү атайын окуу семинарларды уюштуруу |
Ак-Чий , Жаны-Тилек, Кара-Бүргөн |
А/О башчысы, жайыт боюнча адис, ОГУЛ |
Айыл аймак боюнча 25 бадачы, жайыт пайдалануучулардан 75, тийиштүү 20 кызматкердин жайыт башкаруу жана пайдалануу боюнча дарамети жогорулатуу |
2026
|
Айыл аймак боюнча 120 адам жайыт башкаруу жана пайдалануу боюнча дараметти жогорулайт |
|
|
Климаттын өзгөрүүсүнөн улам Сары-Бел жана Туура Суу участкаларынын түшүмдүүлүгүнүн төмөндөшү |
2.минералдык жана органикалык жер семирткичтерди жана урөн чачуучу атайын чиркегич техника алуу |
Ак-Чий |
А/О башчысы, жайыт боюнча адис, ОГУЛ |
Сары-Бел жана Туура Суу, Жан-Чукур , Ой-Талаа участкаларынын түшүмдүүлүгү жогорулайт |
2026
|
Түшүмдүүлүгү төмөн 300 га жайыт жери жакшырат. |
|
|
Малдын санынын көптүгү менен жайыттардын деградациясы |
Жергиликтүү малдын санын кыскартуу үчүн асыл-тукум малдын башын көбөйтүү максатында малды жасалма уруктандыруу пунктарын уюштуруу: -Ала-Тоо, -Швиц, - Ангус, -Галштин, -Симентал, -Арашан, -Эдилбай, |
Ак-Чий, Кара-Бүргөн, Жаны-Тилек |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Өндүрүмдүүлүктү жогорулатуу менен Сүт жана эт багытындагы асыл тукум малды көбөйтүү:
|
2026 |
CO2 эмиссиясын азайтуу,
Өндүрүмдүүлүктү жогорулатуу менен Сүт жана эт багытындагы асыл тукум малды көбөйтүү:
|
|
|
Сапатсыз үрөн себүү менен түшүмдүүлүктүн төмөндүгү |
Үрөн тазалоочу БИМ алуу
|
Кара-Бүргөн |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Түшүмдүүлүктү 30 пайызга жогорулатуу |
2026 |
Чабылган эгинди тазалап, тоютка даярдоого кам көрулөт. Түшүмдүүлүк 30 пайызга жогорулайт |
|
|
Асыл-тукум малды багууда жергиликтүү фермерлердин дараметинин төмөндүгү |
Мал чарбачылыгы боюнча окууларды уюштуруу
|
Ак-Чий, Кара-Бүргөн, Жаны-Тилек |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Асыл-тукум малды багууда жергиликтүү 100 фермердин дараметин жогорулатуу |
2026 |
Асыл-тукум малды багууда жергиликтүү 100 фермердин дарамети жогорулайт жана аймакта асыл-тукум малдын башы көбөйөт |
|
|
Сүттүн өндүрүмдүүлүгү төмөн |
Сүт багытындагы уйларды алуу
|
|
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Сүттүн өндүрүмдүүлүгү 30 пайызга жогорулайт. |
2026 |
Асыл тукум малдын башын көбөйтүү, сүттүн өндүрүмдүүлүгү 30 пайызга жогорулайт. |
|
|
Малдын санынын көптүгү менен жайыттардын деградациясы |
Жасалма уруктандырууга керектүү атайын аспаптарды алуу
|
Кара-Бүргөн |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Асыл-тукум малдын башын көбөйтүү максатында малды уруктандыруу менен төмөндөгү породаны көбөйтүү: -Ала-Тоо, -Швиц, - Ангус, -Галштин, -Симентал, -Арашан, -Эдилбай, |
2026 |
Малдын породасын жакшыртуу менен Сүт жана эт багытындагы асыл тукум малды көбөйтүү:
Жылкы-40% |
|
|
Малдын санынын көптүгү менен жайыттардын деградациясы |
Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Ак-Чий айылынын Туура-Суу жайлоосундагы “Бел” участкасына (Баетов айылы менен чектеш жерди ) тосмо орнотуу, бузулган жайыттарды тосмолор менен тосуу |
Ак-Чий, Кара-Бүргөн, Жаны-Тилек |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Жайыттардын деградациясын азайтуу жана мал чарбачылыгынын натыйжалуулугун жогорулатуу |
2026 |
Туура-Суу участкасындагы 567,98 гектар жайыттарды тосмолор менен тосуу жана деградацияны токтотуу, өсүмдүктөрдү калыбына келтирүү жана жердеги табигый заттар менен көмүртекти көбөйтүү |
|
|
Малдын санынын көптүгү менен жайыттардын деградациясы |
Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Ак-Чий айылынын Кайырма жайлосундагы Шор-Булак участкасындагы деградацияланган жайыттарды оңдоо максатында, жашылдандыруу, тосмолорду орнотуу жана мал сугаруучу каптаж уюштуруу |
Ак-Чий, Жаны-Тилек |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Жайыттардын деградациясын азайтуу жана мал чарбачылыгынын натыйжалуулугун жогорулатуу |
2026 |
Малдын көп жана чар жайыт жайылышы жайыттардын ресурстары менен шайкеш келбеген пайдалануу өсүмдүк катмарынын азайышына жана деградацияга алып келүүсу азаят
|
|
|
Малдын санынын көптүгү менен жайыттардын деградациясы |
Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Жаан-Чукур участкасында бузулган жайыттарды оңдоо максатында, мал суу ичүүчү каптаж куруу |
Кара-Бүргөн, |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Жайыттардын деградациясын азайтуу жана мал чарбачылыгынын натыйжалуулугун жогорулатуу |
2026 |
Малдын көп жана чар жайыт жайылышы жайыттардын ресурстары менен шайкеш келбеген пайдалануу өсүмдүк катмарынын азайышына жана деградацияга алып келүүсу азаят
|
|
|
Малдын санынын көптүгү менен жайыттардын деградациясы |
Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Кайыракы участкасында бузулган жайыттарды оңдоо максатында мал суу ичүүчү каптаж куруу |
Ак-Чий, Кара-Бүргөн, Жаны-Тилек |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Жайыттардын деградациясын азайтуу жана мал чарбачылыгынын натыйжалуулугун жогорулатуу |
2026 |
Малдын көп жана чар жайыт жайылышы жайыттардын ресурстары менен шайкеш келбеген пайдалануу өсүмдүк катмарынын азайышына жана деградацияга алып келүүсу азаят
|
|
|
Малдын санынын көптүгү менен жайыттардын деградациясы |
Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Ала-Сагызган участкасындагы деградацияланган жайыттарды жана айыл чарба жерлерин калыбына келтирүү, туруктуу сактоо жана көмүртекти секвестрациялоону жогорулатуу максатында мал тосуучу тосмо, жеңил конструкциядагы чарбалык үй жана ат байлоочу навес куруу. |
Ак-Чий, Кара-Бүргөн, Жаны-Тилек |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Жайыттардын деградациясын азайтуу жана мал чарбачылыгынын натыйжалуулугун жогорулатуу |
2026 |
тосмолор менен тосуу жана деградацияны токтотуу, өсүмдүктөрдү калыбына келтирүү жана жердеги табигый заттар менен көмүртекти көбөйтүү |
|
|
Малдын санынын көптүгү менен жайыттардын деградациясы |
Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Ак-Чий айылынын Майстан жайлосундагы Сасык-Булак участкасындагы деградацияланган жайыттарды калыбына келтирүү жана мал сугаруучу каптаж уюштуруу |
Ак-Чий, Жаны-Тилек |
АӨ башчысы, жайыт адиси, ОГУЛ, Айыл башы, МИ |
Жайыттардын деградациясын азайтуу жана мал чарбачылыгынын натыйжалуулугун жогорулатуу |
2026 |
Малдын көп жана чар жайыт жайылышы жайыттардын ресурстары менен шайкеш келбеген пайдалануу өсүмдүк катмарынын азайышына жана деградацияга алып келүүсу азаят
|
Кара-Бүргөн айыл аймагында жайыттарды иреттүү пайдалануу максатында эрежелерин сактоо жана малдын санына туура келүүсүнө ылайык бадачыларга жылдын апрель анынын башында мал жаюу графиги жана айыл өкмөтүнүн жайыттарды башкаруу, пайдалануу боюнча элдик жыйындын чечим менен кабыл алынат.
Төлөмдөр боюнча чабандар мал багуу үчүн малдын башына кой-эчкиге 80 сом, жылкыга 300 сом, ири мүйүздүү малга 500 сом. Ал эми жайыттарды пайдалануу үчүн акынын өлчөмү кой эчкиге 20 сом, жылкыга 100 сом, ири мүйүздүү малга 100 сом болуп бекитилет.
10.ИЧКИ ЭРЕЖЕЛЕР
Кара-Бүргөн айыл аймагында жайыттарды иреттүү пайдалануу максатында эрежелерин сактоо жана малдын санына туура келүүсүнө ылайык бадачыларга жылдын апрель анынын башында мал жаюу графиги жана айыл өкмөтүнүн жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча элдик жыйындын чечими менен кабыл алынат.
Мындан тышкары жайыт пайдалануучулары түшүм жыйналып алынган аңыздарды да мал жаюу үчүн колдонушкандыктан 1-майда аңыздарды мал жаюуга болбой тургандыгы боюнча тыюу салынат.
-жаздоо 1-апрелден 1-июнга чейин
-жайлоо 1-июндан 1-октябрга чейин
-күздөө 1-октябрдан 1-январь чейин
-кыштоо 1-январдан 1-апрелге чейин
Жайкы жайыт мезгилинин аякташы 1-октябрга чейин күзгү жайыттарга келүүгө чектөө коюлат.
Мал багуучу бадачылар тарабынан малдын акысын өзүм билемдик менен көтөргөндүгү жана жайыт билетинде көрсөтүлгөн гана участокторго мал жаюуга жана көчүп конуудагы чечимди бузгандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексине ылайык жоопкерчиликке тартыла тургандыгы боюча чечими чыгарылат.
11.БУЗУУЛАР ҮЧҮН ЖООПКЕРЧИЛИК
Айыл өкмөтүнүн буйругунун негизинде жайыт пайдалануучуларга укук бузуулар боюнча атайын комиссия түзүлгөн. Кара-Бүргөн айыл аймагындагы 1-апрелден баштап айдоо аянттарына кирген малдарга 3-жолу эскертүү берилет.
Эгерде мал жандыктар айдоо аянтына 10-апрелден кийин кирсе: ИММ үчүн 1- жолу айып пул 500 сом, 2-жолу айып пул 1000 сом, ал эми анда да болбой мал жандыктар айдоо аянттарына түшө берсе анда чыгымды төлөө менен иш укук бузуулар боюнча комиссиясы тарабынан каралат.
Айыл аймагындагы мал багуучу бадачылар (чабандар) элдик жыйында чыгарылган чечимди (көрсөтүлгөн мал жаюу график) аткарбагандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө Кодексинин 251-беренесине ылайык, 7500 сом өлчөмүндө айып салынат, 2-жолу кайталанса 14 000 сом, 3-жолу кайталанса укук коргоо органдарына тапшырылат.
Кара-Бүргөн айыл өкмөтүнүн башчысы: Ж. Калмуратов.
Кара-Бүргөн айыл өкмөтүнүн МИнын башчысы Т.Жузупбеков
Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө” Мыйзамына, Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнүндө” Мыйзамына, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жана Министрлер Кабинетинин тиешелүү токтомдоруна, анын ичинде 2025-жылдын 30-майындагы №301 токтомуна, ошондой эле БУУнун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму тарабынан ишке ашырылып жаткан CS-FOR долбоорунун алкагында климаттын өзгөрүүсүнө адаптациялоо жана мал чарбасын туруктуу өнүктүрүү максатында Кара-Бүргөн айылдык кеңеши ТОКТОМ КЫЛАТ:
Кара-Бүргөн айылдык кенешинин
2026-жылдын 21-апрелиндеги
№3 сессиясынын №3/3 токтому менен бекитилген
КАРА-БҮРГӨН АЙЫЛ АЙМАГЫНДА
CS-FOR ДОЛБООРУНУН АЛКАГЫНДА КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРҮҮСҮНҮН ШАРТЫНДА
МАЛ ЧАРБАСЫН ӨНҮКТҮРҮҮ ПРОГРАММАСЫ
Ак-Талаа району, Нарын облусу
2026–2030-жылдар
I. Программанын концепциясы жана стратегиялык мааниси
Кара-Бүргөн айыл аймагы 3 айылдан турат. Жалпы калктын саны 3342 адам, ал эми 552 үй чарба бар.
|
№ |
Айылдардын аталышы |
Калктын саны (адам) |
Үй чарбалардын саны |
|
1 |
Кара-Бүргөн |
2307 |
397 |
|
2 |
Ак-Чий |
566 |
80 |
|
3 |
Жаңы-Тилек |
469 |
75 |
|
|
Бардыгы |
3342 |
552 |
Айыл аймактын айыл чарба багытындагы жер ресурстары 2527 га, анын ичинде:
Жайыт жерлердин жалпы аянты 66 576 га түзөт.
Айдоо жерлердин болушу малга тоют өндүрүүнү өнүктүрүүгө жана жайыттарга болгон басымды азайтууга мүмкүнчүлүк берет.
Кара-Бүргөн айыл аймагында мал чарбачылыгы айылдык экономиканын негизги тармагы, ошондой эле социалдык туруктуулуктун жана азык-түлүк коопсуздугунун негизги фактору болуп саналат.
Аймактагы мал чарбасы көп тармактуу мүнөзгө ээ жана төмөнкү багыттарды камтыйт:
Мындай көп тармактуу түзүм салттуу түрдө айыл чарбасын туруктуу кармап келген.
Бирок учурда туруктуулук төмөндөп жатат, себеби:
Учурдагы чарба системасы малдын санын көбөйтүүгө негизделген, бирок тукум сапатын жакшыртууга жетиштүү көңүл бурулбайт.
Бул болсо:
Учурдагы көйгөйлөр:
Бул Программа мал чарбасын сапаттык жактан өзгөртүүгө багытталган жана төмөнкү багыттарды камтыйт:
Стратегиялык максат
Климаттык өзгөрүүлөргө туруктуу, жогорку продуктивдүү мал чарба системасын түзүү, малдын породалуулугун жакшыртуу, фермерлердин кирешесин көбөйтүү жана табигый ресурстарды калыбына келтирүү.
II. Мал чарбасынын учурдагы абалын талдоо
Ири мүйүздүү мал (ИММ)
Малдын көпчүлүгү жергиликтүү же аралаш кандуу малдар, алардын продуктуулугу төмөн. Айыл аймакта 2420 баш бодо мал бар, анын ичинде 1176 сүт багытындагы уй бар.
Алардын ичинен:
• 1154 баш жергиликтүү породалар, алардын продуктуулугу төмөн;
• 22 баш асыл тукум мал.
Орточо сүт саап алуу:
• жергиликтүү уйлар - күнүнө 5 л;
• Асыл тукум уйлар - күнүнө 15 л.
Жылына 1986 тонна сүт өндүрүлөт.
Көйгөйлөр:
Айыл аймакта сүт тармагы өнүкпөйт, сүттүн көлөмү аз, малдын тукумун жакшыртуу боюнча дээрлик эч кандай иш жүргүзүлбөйт жана дээрлик эч кандай системалуу асылдандыруу иштери жүргүзүлбөйт.
Уй эти сектору негизинен толук пайдаланылбайт. Мал көп убакыт бою багылып келет, бирок алардын союлган салмагы жана этинин сапаты потенциалдуу мүмкүнчүлүктөрүнөн төмөн бойдон калууда.
Аналитикалык корутунду:
Асыл тукум уйлар үч эсе жогору өндүрүмдүүлүктү көрсөтүшөт, бул асыл тукум иштерин кеңейтүү менен сүт өндүрүүнү көбөйтүү мүмкүнчүлүгүнүн жогору экендигин көрсөтүп турат. Ошондуктан, программа жасалма уруктандыруу аркылуу уйдун өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу боюнча аракеттерди көрсөтөт, ал эми жеке фермерлер асыл тукум малды коңшу өлкөлөрдөн (Россия, Казакстан) сатып алышат.
Майда мал (койлор жана эчкилер)
Айрым үй чарбасынын экономикасында маанилүү ролду ойнойт. Бирок:
Көпчүлүк учурларда системалуу түрдө асылдандыруу иштери жүргүзүлбөйт. Асыл тукум кочкорлор продуктивдүү белгилери боюнча тандоосуз колдонулат.
Жылкылар
Жылкылар салттуу түрдө транспорт каражаты жана эт булагы катары колдонулуп келген.
Көйгөйлөр:
Тийиштүү тандоо иштери менен эттин өндүрүмдүүлүгүн жана коммерциялык баалуулугун бир кыйла жогорулатууга болот.
|
малдын түрү |
Мал чарбасы |
Көйгөйлөр |
Жакшыртуу мүмкүнчүлүгү |
|
Ири мүйүздүү мал |
2420 баш |
сүттүн аз берилиши (күнүнө 5 л), салмак кошуунун жайлашы |
сүт жана эт багытындагы бодо малдын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу жана тукумун жакшыртуу |
|
Жандык мал (кой, эчки) |
13 916 баш |
эттин өндүрүмдүүлүгүнүн төмөндүгү, бирдей эмес туут |
эт породаларын киргизүү, селекциялык асылдандыруу, көбөйүүнү көзөмөлдөө |
|
Жылкылар |
2173 баш |
тирүү салмагы аз, тандоонун жоктугу |
эттин сапатын жакшыртуу, айгырларды асылдандыруу |
Негизги жыйынтыктар:
III. Программанын көрсөтмөлөрү
Жаратылыш ресурстарын комплекстүү башкаруу жана климаттын өзгөрүшүнө туруктуулук боюнча иштелип чыккан жана бекитилген пландарды (ЖРКБП) ишке ашыруунун алкагындагы негизги максаттардын бири - айыл чарба жаныбарларынын сүт жана эт өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, ал жасалма уруктандыруу жолу менен алынган аргындаштырылган тукумдун сүт берүүсүн жана союу салмагын энелик формалардын өндүрүмдүүлүгү менен салыштыруу аркылуу бааланат.
Коюлган максаттарга жетүү үчүн долбоор төмөнкү кошумча милдеттерди чечүүнү караштырат:
1. Жогорку продуктивдүү породалар менен жасалма уруктандыруу аркылуу бодо малдын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу.
2. Тоют өндүрүү, малды багуу, көбөйтүү жана семиртүү маселелеринде фермерлердин потенциалын жогорулатуу.
3. Жергиликтүү мал чарба системасын өнүктүрүү.
4. Мал чарбасын башкаруу жаатында айылдык муниципалитеттин институционалдык потенциалын чыңдоо.
5. Жайыттардын деградациясын азайтуу жана тоют базасын жакшыртуу.
6. Демонстрациялык фермердик топторду түзүү жана калк арасында ийгиликтүү тажрыйбаларды жайылтуу.
Генетикалык жакшыртуу жана тандоо
Ири мүйүздүү мал:
Жандык мал (кой, эчки):
Жылкылар:
1. Ири мүйүздүү малдын тукумун жана өндүрүмдүүлүгүн жакшыртуу
1.1 Сүт багыты
Жогорку өндүрүмдүү сүт багытындагы жана аралаш тукумдагы букалардын уругун колдонуп, жасалма уруктандыруу системасын системалуу түрдө киргизүү пландаштырылууда.
Күтүлгөн таасирлер:
1.2. Эт багыты
Багыттар:
Бул төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:
2. Майда малдын тукумунун сапатын жакшыртуу
Койлор менен эчкилерди асылдандыруу боюнча иштер төмөнкүлөрдү камтыйт:
Жыйынтык:
Койлордун өндүрүшүн жакшыртуу кургакчыл климатта өзгөчө маанилүү, анткени койлор чектелген тоют базасына жакшыраак ыңгайлашат.
Жылкылардын тандалма өнүгүшү
Программа төмөнкүлөрдү камтыйт:
Тирүү салмакты көбөйтүү жана эттин сапатын жакшыртуу бул аймактын кирешелүүлүгүн жогорулатат, анткени малдын санын көбөйтпөйт.
Уйлардын электрондук маалымат базасын түзүү:
Эскертүү: Бул иш-чаралардын баары Кыргыз мал чарбачылыгы жана жайыт боюнча илимий-изилдөө институтунун адистеринин катышуусу жана консультациялык колдоосу менен жүргүзүлөт.
Экспресс сүт анализин жүргүзүү:
Сүттү талдоо долбоордун жаңы өзгөчөлүгү болуп саналат жана аны Кыргыз мал чарбачылыгы жана жайыт боюнча илимий-изилдөө институтунун адистери АРИС менен биргеликте жүргүзүлөт.
Селекциялык иштерди ишке ашыруу планы
IV. Бардык түрдөгү мал үчүн тоюттандыруу системасы
Азык-түлүк менен камсыздоону өнүктүрүү
Тукумдук малды туура тоюттандырбастан жакшыртуу мүмкүн эмес.
Программа төмөнкүлөрдү камтыйт:
Бул ар кандай жайыттарды натыйжалуу пайдаланууга мүмкүндүк берет:
V. Бекитүү жана институционалдык колдоо
Айыл аймагында мал чарба тармагын координациялоо жана башкаруу үчүн айыл аймагынын башчысынын буйругу менен бекитилген фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топ Кара-Бургөн айыл окмотүнүн 2026-жылдын 18-мартындагы №38 буйругу менен түзүлдү. Топтун курамына айыл өкмөтүнүн негизги адистери жана айыл аймагынын коомдук ландшафтты башкаруу топторунун өкүлдөрү кирди.
Жумушчу топтун төрайымы:
Төрөбек кызы Марипа - орун басар-жооптуу катчы
Жумушчу топтун катчысы
Үрүстөнбек уулу Эркинбек –кирешелер боюнча башкы адис
Жумушчу топтун мүчөлөрү:
Макеев Жоомарт Асанбекович- айыл чарба маселелери боюнча башкы адис
Матенов Бекзат Турсунбекович -ОГУЛ мүчөсү
Русланов Кудайберген Русланович – Кара-Бүргөн айылынын айыл башчысы
Дөөлөталиев Нурбек Букчунович – Жаңы-Тилек айылынын айыл башчысы
Жайлообек уулу Акылбек - Айыл чарбасы, мал чарбачылык жана ветеринария маселелери боюнча кызматкер (келишимдик негиздеги)
Саалиев Жалил Абдыкапарович -статист-экономист
Жузупбеков Таалайбек Казыбекович-“Кадаң-Майстан” муниципалдык ишканасынын жетекчиси
Турумбеков Шайырбек Эсенбаевич- “Кадаң-Майстан” муниципалдык ишканасынын жайыт иштери боюнча кызматкери.
Топтун функциялары:
Топ төмөнкү функцияларды аткарат:
Пайда алуучулары
Түз пайда алуучуларды жылына 10-15 дыйкан алат, ал эми 2030-жылга чейин алардын саны 75-100гө жетет. Кыйыр пайда алуучуларды айылдын аймагындагы бардык чарбалары билимди жана тажрыйбаны жайылтуу аркылуу алышат.
Фермерлер топторун түзүү
Айыл өкмөтүндөгү мал чарбачылыгын өнүктүрүү боюнча фермердик топтор айыл өкмөтүндө мал чарбачылыгын өнүктүрүү үчүн фермердик топторду түзүшөт.
Топторду түзүү үч этапта жүргүзүлөт:
Айыл аймагында фермерлер тобу түзүлгөндөн кийин, айыл аймагынын фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү тобу түзүлгөн топ менен CS-FOR долбоорунун жана башка программалардын жана өнөктөштөрдүн иш-аракеттеринин алкагында иштешет.
Айыл аймактагы мал чарбачылыгын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобунун лидери жана мүчөлөрү:
Фермерлердин жана техниктердин потенциалын жогорулатуу
Окутуу модулдары:
CS-FOR долбоорунун мал чарба адистери жана Кыргызстандын мал чарбачылыгы жана жайыттар боюнча илимий-изилдөө институтунун, Кыргыз Республикасынын Суу чарбасы, айыл чарбасы жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлигинин алдындагы Ветеринария, мал чарбасы, жайыттарды жана тоютту өнүктүрүү кызматтарынын жооптуу адистеринин жардамы менен фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу, ошондой эле фермерлердин тобу үчүн окутуулар өткөрүлөт. Окутуу сессиялары төмөнкү модулдарды камтыйт:
Окутуу 7 модулду камтыйт:
VI. 2030-жылга чейин күтүлүүчү натыйжалар
Негизги көрсөткүчтөр:
Күтүлгөн натыйжалар
Малдын түрү боюнча максаттуу индикаторлор
|
Бодо малдын түрү |
Индикатор |
2026-жыл |
2030-жыл |
Максат |
|
Бодо мал |
Орточо сүт саап алуу, л/күн |
5 |
15 |
+200% |
|
Бодо мал |
Тирүү салмак кошуу, % |
— |
+15 |
— |
|
МММ |
Козулардын тирүү салмагы, кг |
20 |
35 |
+75% |
|
МММ |
Туут |
1,2 козу/кой |
1.8 |
+50% |
Узак мөөнөттүү көз караш
2035-жылга чейин Кара-Бүргөн айыл аймагы төмөнкүлөрдүн аймагына айланышы керек:
Климатка адаптация
Эт тармагын өнүктүрүү жана өндүрүмдүүлүктү жогорулатуу төмөнкүлөргө мүмкүндүк берет:
Мал түрлөрүнүн ар түрдүүлүгү да адаптациянын элементи болуп саналат: жагымсыз жылдары бир түрун экинчисинин продуктуулугунун төмөндөшүн компенсациялай алат.
Экономикалык эффект
Тукумдун комплекстүү жакшырышы төмөнкүлөргө алып келет:
Киреше көлөмү менен гана эмес, ошондой эле продукциянын сапаты менен да түзүлөт.
Социалдык жана экологиялык таасир
Программаны ишке ашыруунун жыйынтыктары:
VII Мониторинг жана баалоо
Мониторингдин максаты Программаны ишке ашыруунун ачык-айкындуулугун, натыйжалуулугун жана туруктуулугун камсыз кылуу.
Үзгүлтүксүз мониторинг:
Негизги мониторинг куралдары
Жыйынтык
Бул программа мал чарбасынын бардык тармактарын комплекстүү өнүктүрүүгө багытталган.
Ал төмөнкүлөрдү бириктирет:
ПРОГРАММАГА ТИРКЕМЕЛЕРИ
Кара-Бүргөн айылдык муниципалитетинде мал чарбачылыгын комплекстүү өнүктүрүү
Тиркеме 1
Ири мүйүздүү малдын сүт өндүрүмдүүлүгүн эсепке алуу таблицасы
|
№ |
Фермердин аты-жөнү |
Малдын түрү |
Уйдун ID |
Саан уйлардын саны |
Орточо суткалык саамал, л |
Айлык контролдук саамал (айына сүт, л) |
Майлуулук, % |
Белок, % |
Эскертүү |
|
1 |
Асанов |
ИММ |
001 |
5 |
5,0 |
150 |
3,5 |
3,1 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Эсептөө методикасы
Тиркеме 2
ИММ, МММ жана жылкылардын эт өндүрүмдүүлүгүн эсепке алуу таблицасы
Приложение 2. Таблица учета мясной продуктивности КРС, МРС и лошадей
|
№ |
Фермердин аты-жөнү |
Малдын түрү |
Малдын ID |
Жынысы |
Жашы (ай) |
Тирүү салмагы, кг |
Орточо суткалык өсүшү, г |
Семиздиги |
Эскертүү |
|
1 |
Асанов |
ИММ |
001 |
Э |
6 |
180 |
600 |
3/5 |
|
|
2 |
|
МММ |
101 |
Э |
3 |
25 |
200 |
2/5 |
|
|
3 |
|
Жылкы |
201 |
У |
12 |
320 |
500 |
3/5 |
|
Эскертүү:
Тиркеме 3. Уйлардын электрондук маалымат базасынын таблицасы
|
№ |
Фермердин аты-жөнү |
Мал түрү |
Малдын ID |
Жашы (ай) |
Тирүү салмагы, кг |
Түсү |
Породасы |
Суткалык саамал |
Уруктандыруу датасы |
Бооздугун УЗИ менен текшерүү |
УЗИ жок болсо 3 айдан кийин ректалдык текшерүү |
Төлдөө датасы |
|
1 |
Асанов |
ИММ |
001 |
6 |
180 |
күрөң |
жергиликтүү |
5 л |
10.04 |
бооз |
3 айлык бооз |
14.10 |
|
2 |
Баетов |
ИММ |
101 |
3 |
200 |
кара |
Аргындаштырылган |
6 л |
07.04 |
бооз |
3 айлык бооз |
30.10 |
|
3 |
Иванов |
ИММ |
201 |
12 |
320 |
ала |
Аргындаштырылган |
5 л |
15.04 |
бооз |
бооз эмес |
11.10 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Тиркеме 4. Ири мүйүздүү малды жасалма уруктандыруу журналы
|
№ |
Уруктандыруу датасы |
Техниктин аты-жөнү |
Уйдун ID |
Уйдун породасы |
Буканын породасы |
Буканын ID |
Натыйжа |
Кайра уруктандыруу |
|
1 |
01.03.2026 |
Жакшылыков |
001 |
Жергиликтүү |
Айршир |
0001 |
бооз |
— |
|
2 |
03.03.2026 |
Малдыбаев |
002 |
Аргындаштырылган |
Герефорд |
0002 |
натыйжа жок |
кайра жүргүзүү |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Методология:
Тиркеме 5. Майда мүйүздүү малды эсепке алуу формасы
|
№ |
Фермердин аты-жөнү |
Түрү (кой/эчки) |
Малдын ID |
Жынысы |
Породасы |
Туулган датасы |
Тирүү салмагы, кг |
Өсүшү (г/күн) |
Эскертүү |
|
1 |
Асанов |
Кой |
101 |
У |
Арашан, Гиссар |
01.01.2026 |
25 |
200 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Тиркеме 6. Жылкыларды эсепке алуу формасы
Приложение 6. Форма учета лошадей
|
№ |
Фермердин аты-жөнү |
Жылкынын ID |
Жынысы |
Породасы |
Туулган датасы |
Тирүү салмагы, кг |
Эскертүү |
|
1 |
Асанов |
201 |
У |
Жаңы кыргыз |
01.01.2025 |
320 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Тиркеме 7. Жайыттарды климаттык адаптациялоо боюнча иш-чаралар планы
|
№ |
Иш-чара |
Мөөнөтү |
Жооптуу тараптар |
Эскертүү |
|
1 |
Ротациялык жайыт пайдалануу |
2026–2030-жылдарды |
Жумушчу топ, фермерлер |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
2 |
Көп жылдык чөптөрдүн үрөндөрүн себүү |
жыл сайын, апрель |
Айыл окмөт, муниципалдык ишкана |
Тоют базасын күчөтүү |
|
3 |
Тоют запастарын түзүү |
жыл сайын, сентябрь |
Фермерлер |
Кургакчылык мезгили үчүн |
|
4 |
Жайыттарга болгон басымды азайтуу максатында асыл тукум мал чарбасын өнүктүрүү багытында ищтерди уюштуруу |
2026-2030-жылдарда |
Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
5 |
Жайыт чөптөрүнүн тукумун жакшыртуу үчүн жайыт чөптөрүнүн үрөнчүлүктү өнүктүрүү: - питомниктерди уюштуруу; -үрөн фонддорун түзүү |
2026-2030-жылдарда |
Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
6 |
Жайыттарды сугаруу үчүн жамгырлатып сугаруучу атайын жабдуу алуу |
2026-2030-жылдар ичинде |
Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
7 |
Кунарсыз жайыт аянттарына минералдык жана органикалык жер семирткичтерди, көп жылдык чөптүн үрөндөрүн жана дары чачуучу учуучу дрон сатып алуу |
2026-2030-жылдар ичинде |
Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
8 |
Жайыттарга мал ичүүчү суу чыгаруу боюнча иштерди уюштуруу |
2026-2030-жылдар ичинде |
Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
9 |
Жайыттарды которуштуруп пайдалануу максатында Кайракы, Кулжа-Кашат, Туура-Суу, Шоронун-Талаасы жайыттарына баруучу жолдорду ондоо |
2026-2030-жылдар ичинде |
Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
10 |
Арпа жайлоосунун Арал участкасына көпүрө салуу |
2026-2030-жылдар ичинде |
Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
11 |
Жайыттардагы башка айылдар менен чектешкен аянттарды тосуу |
2026-2030-жылдар ичинде |
Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
12 |
Жайыттарга суу чыгаруу үчүн буровая техника алуу |
2026-2030-жылдар ичинде |
Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
|
13 |
Жайыл -Булак, Туура-Суу, Сары-Бел участкаларына жасалма мөнгүлөрдү уюштуруу |
2026-2030-жылдар ичинде |
Айыл өкмөт, Муниципалдык ишкана |
Жайыт деградациясын азайтуу |
Тиркеме 8. Селекциялык иштердин жыйынтыктары боюнча отчеттун шаблону
|
№ |
Малдын түрү |
Малдын ID |
Туулган датасы |
Ата-энелик жуп |
Породасы |
Тирүү салмагы |
Саамал (ИММ) |
Эскертүү |
|
1 |
ИММ |
001 |
01.03.2026 |
001 × Айршир |
Аргындаштырылган |
180 |
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9-тиркеме. Кара-Бүргөн айыл аймагындагы 2026-жылга карата дыйкандар жана техниктер үчүн иш-чаралардын жана окутуулардын графиги.
|
№ |
Иш-чаралардын аталышы |
Мөөнөттөр |
Жоопкерчиликтүү тарап |
Эскертүү |
Жыйынтыктар |
|
Март |
|||||
|
1 |
Айыл өкмөтүнүн башчысынын буйругу менен дыйкандарды жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топ түзүү. |
2026-жылдын 15-20-марты |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
1.А/Анын башчысынын орун басары 2.Айыл өкмөтүнүн мал чарба адиси; 3.Экономист-статистик; 4.Ветеринар; 5.Айыл башчысы; 6.Жергиликтүү кеңештин өкүлдөрү; |
Фермерлер жана мал чарбасын өнүктүрүү тобу түзүлдү |
|
2 |
«Мал чарбасын комплекстүү өнүктүрүү: тоют өндүрүү, өндүрүмдүүлүк жана ветеринария» темасындагы тренинг |
2026-жылдын 24-25-марты
|
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү тобунун мүчөлөрү райондук деңгээлде окутулат. |
Топтун мүчөлөрү фермерлерди өнүктүрүүнүн максаттары, милдеттери жана мал чарбасынын негиздери боюнча окутулат. |
|
Апрель |
|||||
|
3 |
Комплекстүү жаратылыш ресурстарын башкаруу жана климаттын өзгөрүшүнө туруктуулук планынын алкагында фермердик жана мал чарбасын өнүктүрүү планын иштеп чыгуу жана кабыл алуу. |
2026-жылдын 10-15-апрели |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү планы айыл өкмөтүнүн буйругу менен макулдашылып, кабыл алынган. |
Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү планы |
|
4 |
Айыл аймагынын жумушчу тобу айыл аймагында мал чарбачылыгын өнүктүрүү үчүн фермерлердин топторун түзөт.
|
01-10.04.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Жумушчу топ коомчулуктун мүчөлөрүнөн алынган кеңири маалымат менен дыйкандар тобун түзөт. |
Эң кызыкдар жана активдүү 10-15 дыйкандан турган топ түзүлдү |
|
5 |
Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топ малдын өндүрүмдүүлүгүн (сүт, союлган салмак, тукум ж.б.) көзөмөлдөө үчүн топ түзүлөт. Топтун курамына мал чарбасын өнүктүрүү тобунун мүчөлөрү, тиешелүү адистер жана активдүү фермерлер кирет.
|
01-20.04.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Айылдык аймактын фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу фермердик топтун тандалган мүчөлөрүнүн арасында сүттүн, эттин жана тукумдун эсебин квартал сайын жүргүзөт. |
Сүт, эт жана тукум боюнча маалыматтарды жазуу үчүн иштелип чыккан методология колдонулат. Жазуу методологияга ылайык жүргүзүлөт жана маалыматтар журналга жазылат. |
|
6 |
Айыл аймагынын жумушчу тобу жана мал чарбасын экономикалык жактан өнүктүрүү боюнча адис өз ара аракеттенүүнүн формаларын (жолугушуулар, онлайн жолугушуулар, WhatsApp топтору) аныктайт жана түзөт. |
01-20.04.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Айылдык өкмөтүнүн мал чарбасын өнүктүрүү тобу. |
Өз ара аракеттенүү формаларын уюштуруунун максаты: А) маалыматтык өз ара аракеттенүүнү камсыз кылуу; B) онлайн консультациялар жана окутуулар аркылуу малчылардын тобунун мүчөлөрүнүн потенциалын жогорулатуу; B) долбоордун жыйынтыктары боюнча пикир ж.б. |
|
7 |
Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топ ар бир айылдык муниципалитетте 2-3 уруктандыруу техниктеринен турган топ түзүлөт. Бул техниктер бодо малды жасалма уруктандыруу менен алектенишет жана уруктандырылган уйларды каттоо журналында уруктандырылган бодо малдын эсебин жүргүзүшөт. |
2026-жылдын 1-15-апрели |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Ар бир уруктандыруу боюнча технигинин адиси бодо малдын санын көбөйтүүгө кызыкдар болгон 50 фермерди топтош керек. |
Уруктандыруу боюнча техниктер үчүн жасалма уруктандыруу боюнча окутуу жүргүзүлөт. Алар малдын тукумун жакшыртуу үчүн зарыл болгон жазууларды жүргүзүшөт. |
|
Май |
|||||
|
8 |
Фермерлер тобу үчүн тренинг өткөрүү: “1-тема. Мал чарбачылыгынын негиздери” :
•Сүт жана уй этин өндүрүү. •Кой жана эчки азыктарын өндүрүү. •Канаттуулар чарбасы. •Балык чарба продукцияларын өндүрүү технологиясы. •Бал аарычылыгын өндүрүүнүн негиздери. •Мал чарба продукцияларын кайра иштетүү технологиясы. |
2026-жылдын 15-30-майы |
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис, Кырг. мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгынын жана аймактык ветеринардык кызматтын адистери |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү |
Заманбап шарттарда мал чарбачылыгынын уюштуруучулук, илимий жана методологиялык негиздери боюнча билим топтомун иштеп чыгуу, анын ичинде малды багуу жана тоюттандыруу үчүн оптималдуу шарттарды түзүү, ошондой эле жогорку сапаттагы, арзан мал чарба продукцияларын өндүрүүгө өбөлгө түзгөн факторлорду изилдөө. |
|
9 |
Мал чарбасын өнүктүрүү үчүн түзүлгөн фермердик топтор менен иштешүү. Мал чарбачылыгы жаатындагы потенциалды жогорулатуу үчүн консультацияларды өткөрүү. Эң мыкты бизнес тажрыйбалары боюнча консультациялар жана тажрыйба алмашуу. |
2026-жылдын 15-30-майы |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Оффлайн жана онлайн консультациялар |
Фермерлер төмөнкүлөр боюнча консультация алышат: - айыл чарба жаныбарларынын негизги экономикалык жана биологиялык мүнөздөмөлөрү; - айыл чарба жаныбарларын өстүрүүнүн негиздери; - айыл чарба жаныбарларын тоюттандыруунун негиздери, тоютту тоюттандыруунун нормасы, ошондой эле тоют даярдоо жана сактоо ыкмалары; - ири өнөр жай комплекстеринде жана фермаларда мал чарба продукцияларынын негизги түрлөрүн өндүрүү технологиясы боюнча; - ар кандай чарбачылык ыкмаларында мал чарбасын өндүрүү технологиясына чыгармачылык менен мамиле кыла билүү. |
|
10 |
Фермерлер тобунун жетекчиси жана жумушчу топтун жооптуу адиси менен биргеликте жасалма жол менен уруктандыруу боюнча техниктердин ишине алгачкы мониторинг жүргүзүү (онлайн).
|
2026-жылдын 15-30-майы |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Бодо малды жасалма уруктандыруу иштерин жүргүзүү, фермерлердин жасалма уруктандыруу боюнча мүмкүнчүлүктөрүн жогорулатуу |
Мал чарбасынын кварталдык эсепке алуусу жүргүзүлөт. Уруктандырылган уйларды эсепке алуу, алардын ичинен бооз уйлар өзүнчө катталат жана алар ЖУ каттоо журналына жазылышы керек. |
|
Июнь |
|||||
|
11 |
Фермерлер тобу үчүн «Айыл чарба жаныбарларын көбөйтүү ыкмалары - 1- тандоо; 2- жасалма уруктандыруу» деген темада тренинг өткөрүү; •Үйүрдүн көбөйүшү деген эмне? •Асыл тукум малды тандоо жана тандоо •Айыл чарба жаныбарларынын породалары
• 2-тема. Айыл чарба жаныбарларын уруктандыруу •Уруктандыруунун түрлөрү •Боздуулукту аныктоо - 3-тема. Жаныбарлардын туутун уюштуруу жана туутка даярдоо •Туутту уюштуруу •Туут учурундагы биринчи жардам •Климаттык оптималдаштыруу - 4-тема. Тукумсуздуктун алдын алуу чаралары - Суроолор жана жооптор. Тесттен өтүү. Катышуучулардын окутууну баалоосу. |
01-30.06.2026 |
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис, Кырг. мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгынын жана аймактык ветеринардык кызматтын адистери |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү |
Топ малдын көбөйүшү, жасалма уруктандыруу, асылдуулугун жогурулатуу боюнча билим алат, жана фермерлер менен бөлүшүлөт. |
|
12 |
Мал чарбасын өнүктүрүү үчүн түзүлгөн фермердик топтор менен иштешүү. Сүт жана эт багытындагы жогорку породалуу бодо малдын, ошондой эле кой менен жылкынын асыл тукум породаларынын потенциалын жогорулатуу үчүн консультацияларды жүргүзүү. |
2026-жылдын 15-30-июну |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Оффлайн жана онлайн консультациялар |
Топ асыл тукум мал, майда мүйүздүү мал жана жылкылар боюнча билим алды. Андан кийин мал чарбасын өнүктүрүү топторундагы фермерлер бул ыкмаларды өз чарбаларында колдонуп, породаларын ошого жараша жакшыртуусу күтүлөт. |
|
13 |
Фермерлер тобунун жетекчиси жана жумушчу топтун жооптуу адиси менен биргеликте жасалма жол менен уруктандыруу боюнча техниктердин ишин квартал сайын мониторинг жүргүзүү (онлайн).
|
2026-жылдын 15-30-июну |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Бодо малды жасалма уруктандыруу иштерин жүргүзүү, фермерлердин жасалма уруктандыруу боюнча мүмкүнчүлүктөрүн жогорулатуу |
Мал чарбасынын кварталдык эсепке алуусу жүргүзүлөт. Уруктандырылган уйларды эсепке алуу, алардын ичинен бооз уйлар өзүнчө катталат жана алар ЖУ каттоо журналына жазылышы керек. |
|
14 |
Экономикалык өнүгүү боюнча адис мал чарбасын өнүктүрүү үчүн фермердик топторду түзүү боюнча жумушчу топ менен биргеликте жасалма жол менен мал чарбачылыгы жана ветеринардык кызматтар боюнча тажрыйба алмашуу үчүн окуу сапарын уюштурат. |
2026-жылдын 15-30-июну |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Бодо малды жасалма уруктандыруу боюнча практикалык билим алуу, тажрыйба алмашуу |
Мал чарбасын өнүктүрүү тобу жасалма уруктандыруу, малды багып-чогултуу жана тоюттандыруу, ошондой эле жаныбарларды дарылоо жана алдын алуу боюнча тажрыйба топтошу керек. |
|
Июль |
|||||
|
15 |
Уруктандыруу боюнча техниктер үчүн "Айыл чарба жаныбарларын жасалма уруктандыруу" темасында окутуу курсун өткөрүү
|
01-31.07.2026 |
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис, Кырг. мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгынын жана аймактык ветеринардык кызматтын адистери |
CS-FOR долбоорунун алкагында уруктандыруу боюнча техниктер үчүн окутуу өткөрүү |
Уруктандыруу боюнча техниктер жасалма уруктандыруу технологиясын өздөштүрүшөт Малдын көбөйүү көрсөткүчтөрү жакшырат Малдын генетикалык сапаты жогорулайт Эсепке алуу жана жыйынтыктарды көзөмөлдөө жакшырат
|
|
16 |
Айыл коомчулугунун мал чарбасын өнүктүрүү тобу малды көбөйтүү жана жасалма уруктандыруу боюнча талкууларды өткөрөт. |
01-31.07.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Мал чарбасын өнүктүрүү тобу уруктандырылган уйлар жөнүндө маалымат алып, уруктандыруу боюнча техниктерге жардам беришет. |
Топ өз чарбаларында малды асылдандыруу жана жасалма уруктандыруу программаларын ишке ашырууда. Талдоо жүргүзүлүп, көйгөйлөр аныкталып, аларды чечүү жолдору изделүүдө. |
|
17 |
Бир фермердин участогунда практикалык семинар уюштуруу, сүт жана эт багытындагы бодо мал тукумдарынын мыкты тажрыйбаларын жана жетишкендиктерин көрсөтүү ж.б. |
01-31.07.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү |
Семинардын бардык катышуучулары таза кандуу бодо малды өстүрүүчү ири фермада малды багуу жана тоюттандыруу процесси менен таанышышат. |
|
18 |
Ферма жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу маселелери боюнча потенциалды жогорулатуу үчүн түзүлгөн мал чарбасын өнүктүрүү топтору менен иштөө.
|
01-31.07.2026 |
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис жана Кыргыз мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун адистери |
Оффлайн жана онлайн консультациялар
|
Онлайн консультация учурунда топ сүт саап алууну көбөйтүү, малды багууну жана тоюттандыруу боюнча бардык зарыл маалыматтарды алат. Ошондой эле, алар силос жана сенаж даярдоо процесси менен таанышышат. |
|
19 |
Айыл аймактын фермерлерин жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу фермерлер тобунун чарбаларынын негизинде айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүн изилдөө жүргүзүп жатат. |
01-31.07.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Айыл округунун мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу мал чарбасынын продукциясынын жана продуктуулугунун эсебин жүргүзөт. |
Бухгалтердик эсеп ар бир айдын 25-күнү жооптуу адистер тарабынан жүргүзүлөт, алар мониторинг жүргүзүшөт жана бухгалтердик эсеп журналдарында жазууларды жүргүзүшөт. |
|
Август |
|||||
|
20 |
“Жаныбарларды тоюттандыруу” деген темада тренинг өткөрүү; •Жаныбарларды азыктандыруу. 1.1 Тоюттун химиялык курамы жана азыктык баалуулугу 1.2. Тоюттардын классификациясы жана алардын мүнөздөмөлөрү 1.3. Сактоо ыкмалары жана тамактандырууга даярдоо 1.4. Айыл чарба жаныбарларын стандартташтырылган азыктандыруунун негиздери жана принциптери 1.5. Бодо малды бордоп семиртүү
|
01-31.08.2026 |
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис, Кырг. мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгынын жана аймактык ветеринардык кызматтын адистери |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү |
Фермердик топтун мүчөлөрү тоют өндүрүү, силос жана сенаж даярдоо, чөп өндүрүү жана гидропоникалык жашыл тоют боюнча бардык зарыл болгон билимдерди алышат. Андан кийин топ бул ыкмаларды өз чарбаларында колдонушат. |
|
21 |
Айылдык аймактын фермерлер тобунун фермаларында мал чарбасын өнүктүрүү тобунун жооптуу адиси консультацияларды берип, малды тоюттандыруу жана семиртүү боюнча иштерди көзөмөлдөйт. |
01-30.08.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Оффлайн жана онлайн консультациялар |
Жакшыртылган тоюттандыруу практикасынын журналында сүттүн көлөмү жана малдын салмагынын көбөйүшү сыяктуу жазуулар жана белгилер камтылган. |
|
22 |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча түзүлгөн топтор менен иштөө (потенциалды жогорулатуу, консультация). - малды көбөйтүү үчүн -уйларды уруктандыруу үчүн
|
01-30.08.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Оффлайн жана онлайн консультациялар |
Топ малды көбөйтүү жана уйларды уруктандыруу боюнча сабактарды жана билимдерди алышты. Жыйынтыктарды мал чарбасын өнүктүрүү тобунун фермерлери ишке ашырып жатышат.
|
|
Сентябрь |
|||||
|
23 |
Мал чарбасын өнүктүрүү топтору үчүн төмөнкү тема боюнча тренинг өткөрүү: Тоют өндүрүү
Тоюттун түрлөрү *Фермаларда тоют өндүрүүнү даярдоо жана уюштуруу ыкмалары. 2-сессия. • Силос жана сенаж даярдоо • Технологиялар, сактоо шарттары 3-сессия. • Гидропоника ыкмасы * Жашыл тоют даярдоонун инновациялык ыкмасы |
2026-жылдын 1-30-сентябры |
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис, Кырг. мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгынын жана аймактык ветеринардык кызматтын адистери |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү |
Фермерлер тоют өндүрүүнү даярдоо жана уюштуруу ыкмалары боюнча билим алышат. |
|
24 |
Бир фермердин жеринде практикалык семинар өткөрүү, тоют өндүрүүдөгү эң мыкты тажрыйбаларды көрсөтүү |
01-31.08.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү |
Мал чарбасын башкаруу жана тоюттандыруу боюнча практикалык окутуу. Бул мал чарбасын башкаруу жана тоюттандыруу боюнча тажрыйба топтоого мүмкүнчүлүк берет. |
|
25 |
Тоют өндүрүүнү жакшыртуу жана айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу маселелеринде кубаттуулукту жогорулатуу үчүн түзүлгөн топтор менен иштөө.
|
2026-жылдын 1-30-сентябры |
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис жана Кыргыз мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун адистери |
Оффлайн жана онлайн консультациялар
|
Консультациялар оффлайн жана онлайн режиминде жеткиликтүү. Топ тоют өндүрүү, сүт берүүнү көбөйтүү, союу салмагын көбөйтүү, малды башкаруу жана тоюттандыруу боюнча бардык зарыл маалыматтарды алат. |
|
26 |
Фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу топтун жооптуу адиси бодо малдын жасалма жол менен уруктандыруу боюнча техниктердин ишин көзөмөлдөйт |
2026-жылдын 1-30-сентябры |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Мал чарбасын өнүктүрүү тобу |
Уруктандырылган уйларды, анын ичинде бооз уйларды каттоо журналы жүргүзүлөт |
|
Октябрь |
|||||
|
27 |
Мал чарбасын өнүктүрүү топтору үчүн төмөнкү темада тренинг өткөрүү: "Айыл чарба жаныбарларын багуу шарттарын жакшыртуу, өзгөчө кооптуу ооруларды алдын алуу жана дарылоо технологиясы":
•Айыл чарба малын кармоочу жайга (короо-жайга), тоютка жетүү мүмкүнчүлүгүнө коюлуучу техникалык талаптар. •Малды жашын эске алуу менен багуу үчүн зоогигиеналык шарттар. •Жаш жаныбарларды багуу жана тоюттандыруу.
|
01-31.10.2026 |
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис, Кырг. мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгынын жана аймактык ветеринардык кызматтын адистери |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү |
Фермерлер айыл чарба жаныбарларынын жашоо шарттарын жакшыртуу, сүт багытындагы уйлар менен музоолордун өзгөчө кооптуу ооруларын алдын алуу жана дарылоо технологиялары боюнча билим алышат. |
|
28 |
Фермерлерге мал чарбачылыгынын түрлөрү, аларды тейлөө, тоюттандыруу, продукцияны өндүрүү жана кайра иштетүү боюнча онлайн консультацияларды берүү |
01-31.10.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Оффлайн жана онлайн консультациялар
|
Фермерлер төмөнкүлөр боюнча консультация алышат: - айыл чарба жаныбарларынын негизги экономикалык жана биологиялык мүнөздөмөлөрү; - айыл чарба жаныбарларын өстүрүүнүн негиздери; - айыл чарба жаныбарларын тоюттандыруунун негиздери, тоютту тоюттандыруунун нормасы, ошондой эле тоют даярдоо жана сактоо ыкмалары; - ири өнөр жай комплекстеринде жана фермаларда мал чарба продукцияларынын негизги түрлөрүн өндүрүү технологиясы боюнча; - ар кандай чарбачылык ыкмаларында мал чарбасын өндүрүү технологиясына чыгармачылык менен мамиле кыла билүү. |
|
29 |
Фермерлер үчүн малды кармоо шарттарын жакшыртуу, жаныбарлардын ден соолугун чыңдоо жана айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу мүмкүнчүлүгүн жогорулатуу боюнча консультациялар.
|
01-31.10.2026 |
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Оффлайн жана онлайн консультациялар
|
Фермерлер үчүн мал чарбасын башкаруу, эпидемияга каршы алдын алуу чаралары, сүт берүүнү көбөйтүү, союу салмагын көбөйтүү жана тоюттандыруу боюнча оффлайн жана онлайн консультацияларды берүү.
|
|
30 |
Сүт багытындагы уйлар менен музоолордун өзгөчө кооптуу ооруларын дарылоо боюнча мал чарбасын өнүктүрүү тобунун ишин көзөмөлдөө |
01-31.10.2026
|
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Мал чарбасын өнүктүрүү тобу |
Сүт багытындагы уйлар менен музоолордун өзгөчө кооптуу ооруларын дарылоо боюнча чараларды мониторингдөө |
|
Ноябрь |
|||||
|
31 |
Мал чарбасын өнүктүрүү топтору үчүн "Дыйкан (фермердик) чарбаны уюштуруу жана иштетүү" деген темада тренинг өткөрүү
|
01-30.11.2026
|
Мал чарбасы боюнча адис, экономикалык өнүгүү боюнча адис, Кырг. мал чарбасы боюнча илимий-изилдөө институтунун, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгынын жана аймактык ветеринардык кызматтын адистери |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермерлер тобу үчүн CS-FOR долбоорунун алкагында окутуу өткөрүү |
Фермерлер дыйкан (фермердик) чарбаларды уюштурууга, мамлекеттик колдоо чараларына, каржы ресурстарына жетүү мүмкүнчүлүгүнө, брендингге, маркетингге, кызматташууга жана бизнес-пландоого байланыштуу укуктук жана уюштуруу маселелери боюнча билим алышат. |
|
32 |
Дыйкан (фермердик) чарбалардын уюштуруу жана укуктук маселелеринин түрлөрү, жеткиликтүү финансылык ресурстар, продукцияны жарнамалоо, бизнес-пландоо, мал чарбачылыгы, тейлөө, тоюттандыруу, продукцияны өндүрүү жана кайра иштетүү боюнча фермерлер үчүн онлайн консультацияларды өткөрүү |
01-30.11.2026
|
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Оффлайн жана онлайн консультациялар
|
Консультациялар оффлайн жана онлайн режиминде жеткиликтүү. Топ уюштуруу жана укуктук маселелер, бизнес-пландоо, тоют өндүрүү, сүттүн көлөмүн көбөйтүү, союу салмагын көбөйтүү, малды башкаруу жана тоюттандыруу боюнча бардык зарыл маалыматтарды алат. |
|
33 |
Айылдык муниципалитеттин экономикалык өнүктүрүү боюнча адиси жана мал чарбасын өнүктүрүү тобу малдын жасалма жол менен уруктандыруу боюнча техник менен биргеликте мониторинг иштерин жүргүзүшөт. |
01-30.11.2026
|
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Мал чарбасын өнүктүрүү тобу |
Уруктандырылган уйларды, анын ичинде тукум алып жаткан бооз уйларды каттоо |
|
34 |
Айыл аймагынын фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу фермерлер тобунун чарбаларынын негизинде айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүнүн квартал сайын эсепке алуусун жүргүзөт.
|
01-30.11.2026
|
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Сүттү эсепке алуу топтун тандалган мүчөлөрү тарабынан квартал сайын жүргүзүлөт |
Учеттук эсеп ар бир айдын 25-күнү жооптуу адистер тарабынан жүргүзүлөт, алар мониторинг жүргүзүшөт учет журналдарында жазууларды жүргүзүшөт. |
|
Декабрь |
|||||
|
35 |
Айыл аймагынын фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү боюнча жумушчу тобу менен биргеликте акыркы иштерди жүргүзүү, фермерлер тобунун чарбаларынын негизинде айыл чарба жаныбарларынын өндүрүмдүүлүгүнүн кварталдык эсебин жүргүзүү |
01-31.12.2026
|
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Сүттү эсепке алуу топтун тандалган мүчөлөрү тарабынан квартал сайын жүргүзүлөт |
Жылдын аягында сүттүн көлөмү жана майлуулугу, жаныбарлардын салмак кошуусу ж.б. жазылып (эсептелип), жылдык көлөмдөр аныкталат. |
|
36 |
Уруктандыруу боюнча техниктердин ишин жыйынтыктоо |
01-31.12.2026
|
Мал чарба адиси, экономикалык өнүгүү боюнча адис |
Уруктандырылган уйлардын саны тандалган фермерлер жана фермерлерди жана мал чарбасын өнүктүрүү тобу тарабынан жазылат. |
Жылдын аягында уруктандырылган уйлар менен майда малдын, анын ичинде бооз малдын саны эсептелет. Жогорку продуктуу малдын саны канчалык деңгээлде көбөйөрүн аныктоо үчүн талдоо жүргүзүлөт. |
|
37 |
Дыйкандар тобу менен иштин жыйынтыгын чыгаруу. |
01-31.12.2026
|
Айыл өкмөтү, райондун агрардык өнүктүрүү башкармалыгы |
Алынган билимдерди практика жүзүндө колдонуунун көрсөткүчтөрү. |
Мал чарбасын өнүктүрүү боюнча фермердик топторду өнүктүрүү боюнча акыркы отчет |
Кыргыз Республикасынын « Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө» мыйзамын, Кыргыз Республикасынын «Мүлккө муниципалдык менчик жөнүндө» мыйзамын жана жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүү боюнча айылдык кеңештин ыйгарым укуктарын жетекчиликке алып, Кара-Бүргөн айылдык кеңеши ТОКТОМ КЫЛАТ:
--- жер аянтын белгиленген тартипте ченеп-аныктоо иштерин жүргүзүүнү уюштуруу;
--- тиешелүү жер-укуктук документтерди даярдоо жана мамлекеттик каттоодон өткөрүү;
--- шаар куруу жана архитектура талаптарын сактоо менен курулуш иштерин уюштуруу чараларын көрүү;
"Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 34-беренесине ылайык, Кара-Бүргөн айылдык кеңеши ТОКТОМ КЫЛАТ:
1) Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Ала-Сагызган участкасындагы деградацияланган жайыттарды жана айыл чарба жерлерин калыбына келтирүү, туруктуу сактоо жана көмүртекти секвестрациялоону жогорулатуу максатында мал тосуучу тосмо, жеңил конструкциядагы чарбалык үй жана ат байлоочу навес куруу долбоору
2) Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Кайракы участкасында бузулган жайыттарды оңдоо максатында мал суу ичүүчү каптаж куруу аркылуу экосистемаларды калыбына келтирүү жана көмүртек секвестрациясын жогорулатуу долбоору
3) Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Жан-Чукур участкасында бузулган жайыттарды оңдоо максатында, мал суу ичүүчү каптаж куруу аркылуу экосистемаларды калыбына келтирүү жана көмүртекти секвестрациялоону жогорулатуу долбоору
4) Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Ак-Чий айылынын Майстан жайлосундагы Сасык-Булак участкасындагы деградацияланган жайыттарды калыбына келтирүү жана мал сугаруучу каптаж уюштуруу үчүн суу булагын көрктөндүрүү, жашылдандыруу жана тосмолорду орнотуу долбоору
5) Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Ак-Чий айылынын Туура-Суу жайлоосундагы “Бел” участкасына (Баетов айылы менен чектеш жерди ) тосмо орнотуу, бузулган жайыттарды тосмолор менен тосуу аркылуу экосистемаларды калыбына келтирүү жана көмүртекти секвестрациялоону жогорулатуу долбоору
6) Кара-Бүргөн айыл аймагындагы Ак-Чий айылынын Кайырма жайлоосундагы Шор-Булак участкасындагы деградацияланган жайыттарды оңдоо максатында, жашылдандыруу, тосмолорду орнотуу жана мал сугаруучу каптаж уюштуруудолбоору
2. Бул токтом кол коюлган күндөн тартып күчүнө кирет.
Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жөнүндө” Мыйзамына, Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнүндө” Мыйзамына, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 30-майындагы №301 токтомуна ылайык, ошондой эле жаратылыш ресурстарын туруктуу пайдалануу, жайыттардын деградациясын алдын алуу, мал чарбачылыгын өнүктүрүү жана экологиялык коопсуздукту камсыз кылуу максатында, «CAMP Алатоо» коомдук фондунун жайыттарды туруктуу башкаруу боюнча көрсөтмөлөрүнүн жана сунуштарынын негизинде Кара-Бүргөн айылдык кеңеши ТОКТОМ КЫЛАТ:
1. Кара-Бүргөн айыл аймагынын жайыттарды пайдалануунун 2026-жылга карата планы тиркемеге ылайык бекитилсин.
2. Кара-Бүргөн айыл өкмөтүнө төмөндөгүлөр милдеттендирилсин:
-жайыттарды пайдалануу планын аткаруу боюнча тиешелүү уюштуруу иштерин жүргүзүү;
-жайыттардын абалына мониторинг жүргүзүү жана анын жыйынтыгы боюнча маалыматтарды айылдык кеңешке берип туруу;
-жайыттарды мыйзамсыз пайдаланууга жол бербөө боюнча көзөмөлдү күчөтүү;
-жайыт пайдалануучулар арасында түшүндүрүү иштерин уюштуруу милдеттендирилсин.
-жайыттарды пайдалануу маршруттарын жана мөөнөттөрүн тактоо;
-малдын жайытка болгон жүктөмүн эсепке алуу;
-жайыт пайдалануучулар менен өз ара кызматташууну күчөтүү;
3. «CAMP Алатоо» коомдук фонду тарабынан сунушталган туруктуу жайыт башкаруу боюнча усулдук көрсөтмөлөрдү жана тажрыйбаларды колдонуу сунушталсын.
4. Токтом каттоодон өткөрүлсүн жана Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестрине киргизүү үчүн Нарын областтык юстиция башкармалыгына жөнөтүлсүн.
5. Бул токтомдун аткарылышын көзөмөлдөө милдети бюджет, экономика, муниципалдык менчик, айыл чарбасы, инвестиция, ишкердик иш жана тышкы экономикалык байланыш боюнча туруктуу комиссиясына жүктөлсүн
Кара-Бүргөн айыл аймагынын айылдык кеңешинин
2026-жылдын 21-апрелиндеги №3 сессиясынын
№3/1 токтому менен бекитилген.
Кара-Бүргөн айыл аймагынын жергиликтүү жамааттын УСТАВЫ
Биз, Кара-Бүргөн айыл аймагынын жергиликтүү жамааты, өз аймагыбызда жергиликтүү маанидеги маселелерди өз демилгебиз жана өз жоопкерчилигибиз менен чечүү укугубузду жана милдетибизди сезүү менен өзүбүздүн территориябыздагы жашаган жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн жана башка жарандардын бузулбас биримдигин, ынтымагын, коомдук тартипти жана тынчтыкты курууну камсыз кылууну, айыл аймагыбызды өнүктүрүүнү максат кылып; жергиликтүү жамааттын ички жашоо-тиричилигинин негизги принциптерин жана эрежелерин күндөлүк турмушка киргизүүнү көздөп, ушул уставды кабыл алабыз.
1. Жалпы жоболор
1.1. Кара-Бүргөн айыл аймагынын жергиликтүү жамаатынын Уставы — жергиликтүү жамааттын жыйындарында (чогулуштарында) же курутайларында талкуунун жыйынтыгы боюнча айылдык кеңештин токтому менен бекитилген, жергиликтүү жамааттын жашоо-турмушун, мүчөлөрүнүн укуктарын жана милдеттерин, жергиликтүү маанидеги маселелерди жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу ишин жөнгө салган негизги документ.
1.2. Устав Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жергиликтүү жамааттын ички жашоосунун негизги принциптерин, мүчөлөрүнүн укук-милдеттерин, жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүдөгү жамаат менен жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өз ара мамилелерин, анын ичинде бюджеттик процесске катышуусун аныктайт.
1.3. Устав Кара-Бүргөн айыл аймагында бардык жеке жана юридикалык жактар үчүн аткарууга милдеттүү.
2. Негизги түшүнүктөр
Жергиликтүү жамаат - айыл аймагында туруктуу жашаган Кыргыз Республикасынын жарандары.
Жергиликтүү маанидеги маселелер - жергиликтүү жамааттын жашоосуна тиешелүү маселелер.
Өткөрүлүп берилген мамлекеттик ыйгарым укуктар - мамлекеттик органдардан жергиликтүү өз алдынча башкарууга берилген айрым ыйгарым укуктар.
Демилгелүү топтор — жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү тарабынан түзүлгөн ыктыярдуу бирикмелер (элдик демилге, көйгөйдү чечүү, чогулуш/жыйындарды өткөрүү топтору).
Муниципалдык менчик — жергиликтүү өз алдынча башкаруунун менчиги жана киреше булагы.
Жергиликтүү ченем чыгаруу демилгеси — жергиликтүү актыларды сунуштоо, ченемдик укуктук актылардын долбоорун (токтомдун долбоорун) иштеп чыгууга жана жергиликтүү кеңештин кароосуна белгиленген тартипте киргизүүгө жергиликтүү жамааттын укугу.
Жарандардын чогулушу/жыйындары, коомдук угуулар, муктаждыктарды иликтөө — жергиликтүү маанидеги маселелерди талкуулоо жана чечүү формалары.
3. Айылдык аймактын территориясы
3.1. Административдик-аймактык чек аралардын ичинде жайгашкан жерлерди өзүнө камтыйт.
3.2. Айылдык аймактын территориясы төмөндөгү айылдарды өзүнө камтыйт:
- Ак-Чий айылы;
- Жаңы-Тилек айылы;
- Кара-Бүргөн айылы;
4. Жергиликтүү жамаат
4.1. Жергиликтүү жамаатты Кара-Бүргөн айыл аймагында туруктуу жашап, жалпы кызыкчылыктары менен биригип, жергиликтүү маанидеги маселелерди өз жоопкерчилиги астында чечүүгө милдеттүү болгон Кыргыз Республикасынын жарандары түзөт.
4.2. Жаш курагы 16 жаштан жогорку мүчөлөр жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына катышууга тең укуктуу.
4.3. Жергиликтүү жамаат эл аралык, республикалык бирликтерге жана ассоциацияларга киргенге укуктуу.
4.4. Жергиликтүү жамаат, улуттук, тарыхий, маданий жана башка жергиликтүү салттарды жана өзгөчөлүктөрдү чагылдырган, жергиликтүү кеңештин чечими менен бекитилген расмий символдорду белгилөө укугуна ээ.
5. Жергиликтүү жаматтагы мүчөлүк
5.1. Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен белгиленген тартипте каттоодон өткөн жаран жергиликтүү жамааттын мүчөсү деп эсептелет.
5.2. Жаран туруктуу же көпчүлүк убакта жаран бир жерде жашаса Кыргыз Республикасынын жарандары, шайлоо жана шайлануу укугусуз, жергиликтүү жамааттын укуктарынан пайдалана алышат.
6. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн укуктары
6.1. Укуктары:
- Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө катышууга;
- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына шайланууга жана шайлоого;
- демилгелүү топторду түзүү жана долбоорлорду иштеп чыгууга, айылдын муктаждыктарын изилдөөгө, инвестиция тартууга жана сунуштарды киргизүүгө катышуу;
- шайлоолордо жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында иштөөгө катышуу;
- жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана мамлекеттик органдарга арыздар, даттануулар жана маалымат суроолору менен кайрылуу, мамлекеттик жана кызматтык сырлардан башка, маалымат алуу;
- коомдук иш-чараларга, айылдык жыйындарга, коомдук угуулардын, айылдык кенештин сессияларына жана комиссиялардын отурумдарына катышуу;
- башка мүчөлөрдөн Уставды жана мыйзамдарды сактоосун талап кылуу, зарыл болсо укук коргоо органдарына кайрылуу;
- жергиликтүү бюджетти түзүүгө катышуу жана чыгымдар боюнча маалымат алуу;
- ыктыярдуу түрдө жергиликтүү жамааттан чыгуу;
- Кыргыз Республикасынын мыйзамдары жана коомчулуктун Уставы менен белгиленген башка укуктарды жүзөгө ашыруу.
- жергиликтүү өз алдынча башкарууну жүзөгө ашырууда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларды кошпогондо, жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн укуктарын чектөөгө жол берилбейт жана чектөө соттук тартипте даттанылышы мүмкүн.
6.2. Милдеттери:
- Конституцияны, мыйзамдарды жана Уставды сактоо;
- башка мүчөлөрдүн укуктарын урматтоо;
- дискриминацияга жол бербөө;
- этникалык жана социалдык конфликттерди алдын алуу;
- жаратылышты жана муниципалдык менчикти коргоо;
- санитардык эрежелерди сактоо;
- жайыт, суу жана коомдук жайлар боюнча эрежелерди сактоо.
- мыйзамдын чегинде белгиленген салыктардын жана жыйымдардын баардык түрлөрүн кечиктирбей өз убагында төлөө;
- турмуш-тиричилик шартын жакшыртууга багытталган баардык коомдук пайдалуу жумуштарга (социалдык багыттагы обьектилерди, жолдорду, көпүрөлөрдү, оңдогон арыктарды, көчөлөрдү, санитария боюнча тазалоого, көрктөндүрүүгө, жашылдандырууга жана башка максаттарында уюштурулган ашарларга) катыша алат;
- калктуу конуштардагы жалпы колдонуудагы жерлерде жүргөндө тазалыкты сактоо;
- калктуу конуштарда мал кармоодо айдоолорду майкандоого, талаадагы айыл чарба өсүмдүктөрүнүн жыйналган түшүмүн керектөөдөн чыгаруу же жок кылуу, бак-дарактарга зыян келтирүүгө жол бербөөгө, санитардык, ветеринардык жоболорду сактоо;
- мал жайууда малды Кыргыз Республикасынын «Жайыттар жөнүндө» мыйзамына ылайык жайытка чыгарууга, же атайын мал жайууга ылайык жерлерге жайуу;
- ар бир улуттун намысын жана каада-салттарын урматтоого, улуттар аралык ынтымакты, биримдикти чыңдоо, ар бир улуттун маданиятын өркүндөтүүгө көмөк көрсөтүү;
- уруксатсыз аңчылык кылууга жана балык уулоого, жаратылыштагы жапайы жаныбарларга, өсүмдүктөргө бүлгүн салууга жол бербөө;
- үй бүлөлүк салтанаттарды, маркумду акыркы сапарга узатуу зыйнаттарын жамааттар тарабынан кабыл алынган жобонун негизинде өткөрүү.
7. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу
7.1. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу - жергиликтүү жамааттын жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө багытталган өз кызыкчылыктарындагы жана өз жоопкерчилигиндеги өз алдынча ишмердүүлүгү Конституцияда белгиленген.
7.2. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жергиликтүү жамааттар тарабынан өкүлчүлүктүү (жергиликтүү кеңештер) жана аткаруу органдары (айыл өкмөтү/шаардын мэриясы) аркылуу, ошондой эле жарандардын түздөн-түз катышуу жолу менен жүзөгө ашырылат.
7.3. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү ошондой эле өз демилгеси, өз каражаттарынын жана башка тараптардын каражаттарынын эсебинен жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүү аркылуу да жергиликтүү өз алдынча башкарууну ишке ашырышат.
8. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары
8.1. Кара-Бүргөн айылдык аймагынын жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары - жергиликтүү кеңеш, айыл өкмөтү өз ишин Кыргыз Республикасынын Конституциясынын, мыйзамдарынын, башка ченемдик укуктук актыларынын, ушул Уставдын негизинде жалпы калктын атынан ачык жана жергиликтүү жамааттын кызыкчылыктарында жүзөгө ашырышат, анын алдында жооптуу болушат.
Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары (айыл өкмөтү, жергиликтүү кеңеш) Кыргыз Республикасынын жарандарынын мамлекеттик жана жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө катышууга конституциялык укуктарын ишке ашыруу үчүн шарттарды түзүү боюнча мамлекеттик органдар менен тыгыз өз ара аракетте иштейт.
8.2. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана алардын жетекчилери, жергиликтүү кеңештин депутаттары мезгил-мезгили менен бирок жылына бир жолудан кем эмес жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн алдында отчет берип турушат. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары мамлекеттин жана жергиликтүү жамааттын алдында жооптуу.
8.3. Айыл өкмөтү маанилүү маселелер боюнча чечим кабыл алуунун алдында, жергиликтүү кеңештин кароосуна жалпы жамаатка тиешелүү чечимдердин долбоорлорун даярдап киргизүү учурунда жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн пикирлерин жана сунуштарын сурап билүүгө, алар кабыл алынгандан кийин жамааттын мүчөлөрүн кабарландырууга милдеттүү.
8.4. Жергиликтүү кеңеш өзүнүн сессиясынын датасы жана күн тартиби жөнүндө алдын ала жарандарга маалымдоого, алардын сессияга, жыйындарга катышуусуна шарт түзүүгө, ошондой эле кабыл алынган чечимдер боюнча жергиликтүү жамаатты маалымдоого милдетүү. Конституцияга жана мыйзамга каршы келген, улуттук коопсуздукка коркунуч келтирген аракеттерди жасоого укугу жок.
9. Жергиликтүү маанидеги маселелер
9.1.Жергиликтүү маанидеги маселелер – бул айыл аймагынын жашоо-турмушунун тутумунун иштешин жана өнүгүшүн уюштуруу, жергиликтүү жамааттын жашоо тиричилигин жана башка таламдарын канааттандырууну камсыз кылуу үчүн жергиликтүү жамааттын жана анын жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын карамагына берилген маселелер.
9.2 Жергиликтүү жамааттар менен жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары мамлекеттик органдардын компетенциясына кирбеген жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында карама-каршы келбеген шартта өздөрүнүн географиялык, салттык, этностук, чек-аралык жана башка өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу жергиликтүү маанидеги кошумча маселелерди жергиликтүү жамааттын Уставында белгилөөгө укуктуу.
9.3. Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүү боюнча жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана жергиликтүү жамааттын өз ара мамилелеринин тартиби Кыргыз Республикасынын мыйзамы, башка ченемдик укуктук актылары, ошондой эле жергиликтүү жамааттын уставы менен белгиленет.
9.4. Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүнүн натыйжалары боюнча жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана жергиликтүү жамааттын жарандардын демилгеси боюнча өз алдынча түзүлгөн топтору тиешелүү аймактын жергиликтүү жамаатына отчет берет.
10. Жергиликтүү коомдук уюмдар
10.1. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү аймакты өнүктүрүү максатында ардагерлер, аксакалдар, аялдар жана жаштар башка коомдук уюмдарды түзүүгө укуктуу.
10.2. Бул уюмдардын уюштуруу формалары ушул Уставда же алардын ички жоболорунда аныкталат.
11. Жарандардын тикелей эрк билдирүү формалары
11.1. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү маанилүү жергиликтүү маселелер боюнча курултайларды, жыйындарды (чогулуштарды) жана коомдук угууларды өткөрүүгө укуктуу.
11.2. Жыйындардын жана курултайлардын кабыл алынган сунуштамалары жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына кароого жиберилет.
11.3. Жамааттын мүчөлөрү менен кеңири талкуулоону талап кылган жергиликтүү маанидеги маселелер боюнча чечимдерди кабыл алуу үчүн жергиликтүү коомчулук төмөнкү тикелей эрк билдирүү формаларын колдонууга укуктуу:
- жыйындар (чогулуштар);
- коомдук угуулар;
ушул Уставда каралган башка формалар.
11.4. Тикелей эрк билдирүүнүн формалары коомчулуктун ачык-айкындуулугун жана мүчөлөрдүн кеңири катышуусун камсыз кылууга багытталат.
11.5. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары аймактын жашоо тиричилигин уюштуруу, социалдык-экономикалык пландаштыруу жана калкка кызмат көрсөтүү үчүн жергиликтүү маанидеги маселелерди чечет (Кыргыз Республикасынын “Жергиликтүү мамлекеттик админиристрация жана жергиликтүү өз алдынча башкару жөнүндө” Мыйзамы, (27-берене).
11.6. Мамлекеттик органдардын ыйгарым укугуна кирбеген жана мыйзамдарга каршы келбеген, жергиликтүү жамаат өзүнүн өзгөчөлүктөрүнө (географиялык, салттык, этностук ж.б.) жараша кошумча маселелерди жергиликтүү жамааттын Уставында аныктоого укуктуу.
12. Жергиликтүү ченем чыгаруу (элдик) демилгеси
12.1. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү жергиликтүү маанидеги маселелер боюнча токтом долбоорун демилгелөө укугуна ээ. Жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү тарабынан ченем чыгаруу демилгеси тартибинде иштелип чыккан жана айылдык кеңешке киргизилген токтомдун долбоору милдеттүү түрдө демилгечилердин жана башка кызыкдар тараптардын өкүлдөрүнүн катышуусунда каралууга жатат.
12.2. Чет элдиктер, эркиндигинен ажыратылган, мыйзамсыз аракетке жөндөмсүз жарандар демилгеге катыша албайт.
12.3. Элдик ченем жаратуу демилгени ишке ашырууга Кыргыз Республикасынын бардык аймагында - шаарда же айыл аймагында согуштук же өзгөчө кырдаалдар киргизилген шарттарда жол берилбейт.
12.4. Ченем жаратуу демилгеси иретинде Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына карама-каршы келген жергиликтүү кеңештин токтомунун долбоорлору жергиликтүү кеӊешке киргизилбейт.
13. Демилгелүү топтун иши
13.1. Жергиликтүү кеңештин токтомунун долбоорун демилгелөө жана киргизүү тууралуу сунуш менен чыккан жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү элдик демилгени ишке ашыруу үчүн курамы 7-11 адамдан турган демилгечи топту түзүшөт. Айыл аймагында жашап турган жана 18 жашка чыккан жергиликтүү жамааттын мүчөсү демилгечи топтун мүчөсү боло алат (Демилгечи топтун мүчөлөрүнүн саны жергиликтүү жамааттын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ыктыяры менен белгиленет).
13.2. Демилгечи топ токтомдун долбоорун демилгелеген жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн керектүү санынын колу коюлгандыгын тастыктаган баракчаларды топтоп бүткөндөн кийин токтомдун долбоорун жергиликтүү кеңешке киргизет.
Эскертүү
Жергиликтүү ченем жаратуу демилгесине укуктуу жергиликтүү жамааттын мүчөлөрүнүн саны Бишкек, Ош шаарларында 5000 адамды, калкынын саны 20001ден жана андан жогору шаарларда жана айылдык аймактарда 1000 адамды, калкынын саны 6001ден 20000 ге чейинки шаарларда жана айылдык аймактарда 600 адамды, калкынын саны 6000ге чейинки шаарларда жана айылдык аймактарда 300 адамды түзөт.
13.3. Токтомдун долбоорун кароо тууралуу арызга төмөндөгүлөр кошо тиркелет:
- токтомдун долбоорун жергиликтүү кеңештин кароосуна киргизүү тууралуу чечим кабыл алынган демилгечи топтун жыйналышынын протоколу;
- токтомдун долбоорунун тексти, ошондой эле анын электрондук версиясы;
- маалымкат-негиздеме;
- жергиликтүү кеңештин мурда кабыл алынган токтомуна өзгөртүүлөр жана/же толуктоолор киргизилген учурда салыштырма таблица;
- төмөндөгү маалыматтар (жергиликтүү жамааттын мүчөсүнүн фамилиясы, аты, атасынын аты, туулган датасы, жашаган (туруктуу) жери, паспортунун сериясы жана номери, жергиликтүү кеңешке демилгечи топ даярдаган токтомдун долбоорун киргизүү үчүн коюлган колу) камтылган кол коюу барагы.
13.4. Элдик демилге иретинде жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү тарабынан киргизилген жергиликтүү кеңештин токтомунун долбоору жергиликтүү кеңеш тарабынан милдеттүү түрдө эң жакынкы өтө турган кезектүү (кезексиз) туруктуу комиссиянын жыйынында жана жергиликтүү кенештин сессиясында каралууга жатат. Аталган долбоорду жергиликтүү кеңештин туруктуу комиссиясынын жыйынында жана сессиясында кароо демилгечи топтун мүчөлөрүнүн милдеттүү түрдө катышуусу менен жүргүзүлөт.
13.5. Жергиликтүү кеңеш мөөнөтүнөн мурда ишин токтоткон учурда жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү тарабынан киргизилген токтомдун долбоору өз күчүн сактап калат жана жаңы чакырылыштагы жергиликтүү кеңеш тарабынан каралууга жатат.
13.6. Элдик демилге укугун эркин ишке ашырууга күч колдонуу, коркутуу, бурмалоо же бөгөт коюу аракеттери мыйзам боюнча жоопкерчиликке тартылат.
14. Элдик жыйын (чогулушту)
14.1. Элдик жыйын (чогулуш) жергиликтүү маанидеги маселелер боюнча жергиликтүү жамааттын пикирлерин эске алуу, айыл өкмөтүнүн башчысынын жана айылдык кеңештин депутаттарынын маалыматтарын угуу жана талкуулоо максатында өткөрүлөт.
14.2. Элдик жыйын (чогулуш) бир көчөнүн, кварталдын, кичи райондун же айылдын жашоочуларынын катышуусу менен өткөрүлөт жана анын жыйынтыгында сунуштар кабыл алынат.
14.3. Элдик жыйын (чогулуш) ачык-айкын өткөрүлөт. Түшкөн суроолорго жана сунуштарга мүмкүнчүлүккө жараша ошол жерде жооп берилет, жооп берүүгө мүмкүн болбогон учурда алар жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы тарабынан 3 күндүн ичинде каралып, жыйынтыгы жазуу жүзүндө билдирилет.
14.4. Элдик жыйындарды (чогулуш) өткөрүүгө байланышкан чыгымдар жергиликтүү бюджеттин эсебинен жабылат.
15. Элдик жыйында (чогулуш) каралуучу маселелер
15.1. Элдик жыйында (чогулуш) төмөнкү маселелер каралат:
- жергиликтүү жамааттын уставынын долбоору жана ага өзгөртүүлөр;
- аймакты өнүктүрүү программалары жана пландары (СЭӨП ж.б.);
- айылдын, көчөнүн, кварталдын көйгөйлөрүн чечүү боюнча биргелешкен аракеттер;
- этностор аралык ынтымакты бекемдөө жана алдын алуу иштери;
- муниципалдык менчикти пайдалануу маселелери;
- коммуналдык кызматтар жана тарифтер боюнча сунуштар;
- көрктөндүрүү, турак жай жана инфраструктура маселелери;
- курулуш, архитектура жана башкы план маселелери;
- элдик демилгелер;
- айыл өкмөтүнүн башчысынын жана айылдык кеңештин депутаттарынын отчеттору;
- административдик-аймактык өзгөрүүлөр боюнча маселелер;
- жергиликтүү жамааттын жашоосуна байланышкан башка маселелер.
16. Элдик жыйынды (чогулушту) өткөрүүнүн демилгеси жана мезгилдүүлүгү
16.1. Элдик жыйын (чогулуштар) айыл өкмөтүнүн башчысы, жергиликтүү кеңеш, депутаттар же жергиликтүү жамааттын демилгеси менен, бирок жылына эки жолудан кем эмес өткөрүлөт.
16.2. Кечиктирилгис маселелер боюнча чогулуштар шашылыш тартипте алдын ала кабарлоо менен чакырылышы мүмкүн.
16.3. Демилгелүү топтун минималдуу саны жергиликтүү жамаат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан аныкталат.
16.4. Демилге жазуу жүзүндө айыл өкмөтүнүн башчысына же айылдык кеңештин төрагасына берилет.
17. Элдик жыйынды (чогулушту) өткөрүү жөнүндө кайрылуу
17.1. Кайрылууда жыйынды (чогулушту) өткөрүүнүн негиздемеси, болжолдуу катышуучулардын саны, өткөрүлүүчү орду жана каралуучу маселелер көрсөтүлөт.
17.2. Кайрылуу 14 күндүн ичинде каралат.
17.3. Кайрылуу мыйзам талаптарына туура келбеген учурда, же маселени башка жол менен чечүүгө мүмкүн болсо, чогулушту өткөрүүдөн баш тартылышы мүмкүн.
17.4. Жыйынды (чогулуш) өткөрүүдөн баш тартуу жөнүндө чечим сот тартибинде даттанылышы мүмкүн.
18. Элдик жыйынды (чогулушту) уюштуруу
18.1. Жыйынды (чогулушту) өткөрүү жөнүндө чечимде өткөрүлүүчү орду, датасы, убактысы жана күн тартиби көрсөтүлөт.
18.2. Жашоочуларга жыйын (чогулуш) боюнча маалымат кеминде 5 күн мурда маалымдалат.
18.3. Айыл өкмөтү жыйынды (чогулушту) уюштурууну, катышуучулардын эркин келүүсүн, протокол жүргүзүүнү жана жыйынтык документтерди даярдоону камсыз кылат.
19. Элдик жыйынды (чогулушту) өткөрүүнүн тартиби
19.1. Жыйында (чогулушта) төрага жана катчы шайланат, күн тартиби көпчүлүк добуш менен бекитилет.
19.2. Жыйында (чогулушта) баяндамалар угулат, суроолор жана сунуштар айтылат.
19.3. Чечимдер жана сунуштар ачык добуш берүү менен жөнөкөй көпчүлүк добуш аркылуу кабыл алынат.
19.4. Жыйындын (чогулуштун) жыйынтыктары протокол менен таризделип, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына өткөрүлөт.
19.5. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы кабыл алынган сунуштар боюнча бир айдын ичинде калкка маалымат берүүгө милдеттүү.
19.6. Жыйындын (чогулуштун) укук ченемдүүлүгү катышуучулардын минималдуу саны менен аныкталат, ал жергиликтүү жамаат тарабынан белгиленет.
20. Коомдук угуулар
20.1. Коомдук угуулар - жергиликтүү маанидеги маселелер боюнча калктын пикирин угуу, сунуштарды жана сын-пикирлерди алуу максатында жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын демилгеси менен өткөрүлүүчү ачык талкуу.
20.2. Коомдук угуулар калктын талкууланып жаткан чечимге болгон мамилесин аныктоого, жарандардын суроо берүүсүнө, сунуш киргизүүсүнө жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишин жакшыртууга багытталат.
20.3. Коомдук угуулар жергиликтүү жамааттын пикири өзгөчө мааниге ээ болгон маселелер боюнча өткөрүлөт.
20.4. Коомдук угуулар төмөнкү маселелер боюнча өткөрүлүшү мүмкүн:
- жергиликтүү бюджетти түзүү жана аткаруу;
- өнүктүрүү программаларынын жана пландарынын долбоорлору (СЭӨП, ж.б.);
- муниципалдык менчикти башкаруу;
- коммуналдык кызматтарга тарифтерди бекитүү;
- жергиликтүү жамааттын жашоо-турмушуна байланышкан башка маселелер.
20.5. Коомдук угуулар, мүмкүн болушунча, бир гана маселе боюнча өткөрүлөт.
20.6. Коомдук угуулар жергиликтүү бюджет жана өнүктүрүү программалары боюнча милдеттүү түрдө, ал эми тарифтер жана башка маселелер боюнча зарылчылыкка жараша өткөрүлөт.
20.7. Коомдук угууларды уюштуруу жана өткөрүү айыл өкмөтү тарабынан жүзөгө ашырылат жана жергиликтүү бюджеттин эсебинен каржыланат.
20.8. Коомдук угуулар катышуучулардын минималдуу саны камсыз болгондо укук ченемдүү болуп саналат. Катышуучулардын саны жергиликтүү жамаат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан аныкталат.
21. Коомдук угууларды өткөрүүнүн тартиби
21.1. Коомдук угуунун датасы, орду, убактысы жана талкуулануучу маселеси алдын ала аныкталып, калкка жарыяланат.
21.2. Талкуулануучу документтердин долбоорлору коомдук угууга чейин калкка маалымат жеткирилет.
21.3. Коомдук угууда алып баруучу жана катчы дайындалып, сунуштар жана пикирлер протоколго киргизилет.
21.4. Коомдук угунун жыйынтыгы протокол менен таризделип, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан эске алынат.
21.5. Шаардык мэрия жана айыл өкмөтү коомдук угунун жыйынтыктары жөнүндө 10 күндүн ичинде калкка маалымат берет.
22. Жергиликтүү жамааттын жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө катышуусу
22.1. Жергиликтүү жамаат жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө шаардык мэрия, айыл өкмөтү жана жергиликтүү кеңеш менен өз ара аракеттенүү аркылуу катышууга укуктуу.
22.2. Жергиликтүү жамааттын катышуусу муктаждыктарды биргелешип иликтөө, талкуулоо жана артыкчылыктуу маселелерди аныктоо аркылуу жүзөгө ашырылат.
22.3. Муктаждыктарды биргелешип иликтөө калктын ой-пикирин эске алуу менен өнүктүрүү программаларын жана пландарын иштеп чыгууга жана ишке ашырууга багытталат.
22.4. Жамаааттын муктаждыктарын биргелешип иликтөө процессине төмөнкүлөр катыша алышат:
- жынысына, расасына, улутуна, тилине, туткан динине, кызматтык жана мүлктүк абалына көз карандысыз 18 жашка толгон жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү;
- мамлекеттик уюмдардын, ишканалардын, мекемелердин, мамлекеттик органдардын аймактык бөлүмчөлөрүнүн, коммерциялык жана коммерциялык эмес уюмдардын, коомдук бирикмелердин ж.б. өкүлдөрү;
- жергиликтүү кеңештин депутаттары;
- айыл өкмөтүнүн аппаратынын кызматкерлери.
23. Жергиликтүү жамааттын негизги принциптери:
- Жергиликтүү жамаат элдин биримдигин, ынтымагын, коомдук тартипти жана тынчтыкты сактоону, жашоо шартын жакшыртууну максат кылат.
- Аймакта жашаган элдин үрп-адаттын, салттын сактап, заман талабына ылайык өнүктүрөт.
- Ар бир жамаат мүчөсү коомдук жашоого активдүү катышууга, эрежелерди сактоого, жергиликтүү бийликке талап коюу менен бирге жардам берүү.
- Аймактын өнүгүшүнө салым кошуу — жамааттын толук кандуу жашоосунун негизги шарты.
23.1. Жергиликтүү жамаатты уюштуруунун жана активдештирүүнүн эрежелери:
- Жергиликтүү жамаат жарандардын демилгеси жана ыктыярдуулугу менен төмөндөн жогору карай (үй, көчө, кварталдан айыл чейин) түзүлөт. Катышуу таанышуу жана маалымат алмашуудан башталып, талкууга, андан кийин биргелешкен ишке өтөт.
- Биринчи этапта жашоочулар чогулуп таанышып, аймактагы көйгөйлөрдү аныкташат жана аларды чечүүгө даяр активдүү жарандар тандалат.
- Жергиликтүү жамааттын мүчөсү – шарттарды жакшыртуу үчүн бийликке гана талап коюу эмес, жамааттын ишине өз алдынча активдүү катышууну да талап кылат.
- Демилгечи жана активдүү жарандар жолугуп, тажрыйбалуу башка жамааттар менен таанышып, алардын ишин үйрөнүшөт.
- Бардык катышуучулар менен бирге эмгек акциясы (тазалоо, көрктөндүрүү, оңдоо) өткөрүлөт.
23.2. Жергиликтүү жамааттын ички жашоо-тиричилигинин эрежелери:
- Уставда мыйзамда так аныкталбаган же ишке ашыруусу татаал болгон, ошондой эле жергиликтүү бийликтин түз компетенциясына кирбеген маселелерди чечүү тартиби белгилениши мүмкүн.
Ички эрежелерди бузган учурда төмөнкү жаза чаралары колдонулат:
- эскертүү;
- Эрежелердин бузулушун каттоо өндүрүү иштери жамааттын кичи кеңеши тарабынан жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен биргеликте жүргүзүлөт.
23.3. Калктуу конуштарда мал, ит, мышык жана канаттууларды кармоо эрежелери:
- Мал-жандыктарды жана канаттууларды кармоо Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына жана тиешелүү эрежелерге ылайык жүргүзүлөт.
- Ар бир кожолук малын, ит-мышыгын өз убагында каттоодон өткөрүп, ветеринардык кароодон жана эмдөөдөн өткөрүүгө милдеттүү.
- Мал ээлери малын айыл өкмөтү белгилеген жайыттарга, көрсөтүлгөн мөөнөттө гана жаюуга тийиш.
- Жаныбарларды көчөлөрдө, сейил бактарда, аянттарда жана эс алуу жайларында бош багууга тыюу салынат. Ит-мышык кожоюну менен жипке байланган абалда болушу керек.
- Кароосуз калган жаныбарлар зыян келтирсе, эскертүү берилет.
- Тыюу салынган жайыттарга мал жаюуга, белгиленген убакыттан кеч же эрте көчүүгө болбойт. Кароосуз мал убактылуу кармоочу жайга айдалат.
- Айылдарда малды көзөмөлдөө үчүн бада уюштурулат. Эгинге же жер тилкелерине зыян келтирилсе, мал ээси же бадачы мыйзам чегинде жоопкерчилик тартат.
23.4. Калктуу конуштардагы жалпы пайдалануудагы жерлердин эрежелери:
- Жалпы пайдалануудагы жерлер – бардык адамдар эркин пайдалана алган коомдук аймактар.
- Жолдор, көчөлөр, тротуарлар, парктар, скверлер, аянттар, таштанды жайлары, көп кабаттуу үйлөрдүн подъезддери, лифттер, чердак, подвал, үйдүн айланасы, көлмөлөр жана пляждар кирет.
- Бул жерлерди тазалоо жана сактоого жергиликтүү эл биргелешип жооп берет.
- Жалпы пайдалануудагы жерлердин чек-аралары так аныкталууга тийиш.
- Бул жерлерди жеке менчикке сатууга тыюу салынат.
- Убактылуу соода же тамак-аш жайларын коюуга уруксат берилиши мүмкүн.
- Жалпы пайдалануудагы жерлер өз багытына ылайык колдонулушу керек.
23.5. Калктуу конуштарда сугат суусун биргелешип пайдалануу эрежелери:
- Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары калкты сугат суусу менен камсыз кылууга милдеттүү.
- Суу пайдалануучулар болуп жарандар, уюмдар жана жеке жана юридикалык жактар эсептелет.
- Сугат суусу огородду, там арканы, эгинди жана малды сугаруу үчүн пайдаланылат.
- Айыл өкмөтү суу пайдалануучулар ассоциациясы (СПА) же муниципалдык ишкана менен бирге сууну бөлүштүрөт, сугаруу убактысын жана кезектүүлүгүн бекитет жана көзөмөлдөйт.
- Сууну туура жана сарамжалдуу пайдалануу үчүн мураб дайындалат.
- Сууну максатсыз же ысырап менен пайдалануу эрежени бузуу болуп эсептелет жана айып пул салынат. Бузуу жоюлбаса, суу пайдалануу укугу чектелет.
- Бул укук бузуулар үчүн айып пулдар тиешелүү мамлекеттик жана жергиликтүү органдар тарабынан салынат.
23.6. Калктуу конуштарда ичүүчү сууну биргелешип пайдалануу эрежелери:
- Ичүүчү сууну колдонуу “Ичүүчү суу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы менен жөнгө салынат.
- Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары калкты таза ичүүчү суу менен камсыз кылууга милдеттүү.
-Ичүүчү суу менен камсыздоо айылдарда айылдык ичүүчү суу бирикмелери (иун ципалдык ишкана) тарабынан келишимдин негизинде жүргүзүлөт.
-Суу керектөөчүлөр ичүүчү суунун сапаты жана анын стандарттарга ылайыктыгы жөнүндө маалымат алууга укуктуу.
Абоненттер милдеттүү:
- суу эсептегичти (водомерди) орнотууга, сактоого жана тоңуудан коргоого;
- керектелген суу үчүн эсептегичтин көрсөткүчү боюнча өз убагында акы төлөөгө.
- Суунун сапаты кооптуу болсо, тиешелүү кызматтар калкты дароо кабардар кылууга тийиш.
- Бул укук бузуулар үчүн айып пулдар тиешелүү мамлекеттик жана жергиликтүү органдар тарабынан салынат.
23.7. Жергиликтүү жамааттын жалпы кызыкчылыгындагы иш-чараларга катышуу эрежелери:
- Жамааттык иш-чаралар жарандардын руханий, физикалык жана социалдык муктаждыктарын калыптандыруу, элди бириктирүү жана ынтымакты чыңдоо үчүн өткөрүлөт.
- Бул иш-чараларга ишембиликтер, эмгек акциялары, маданий (майрамдар, фестивалдар, концерттер, жарманкелер) жана спорттук иш-чаралар кирет.
- Иш-чаралар жамааттын сунуштарынын негизинде айыл өкмөтү/мэрия менен макулдашылып, алдын ала бир жылдык план боюнча уюштурулат. Зарыл болсо планга өзгөртүү киргизилет.
- Иш-чаралар жөнүндө маалымат (максаты, убактысы, орду ж.б.) уюштуруучулар тарабынан кулактандыруу, WhatsApp топтору жана башка жолдор менен жамаатка жеткирилет.
- Ишембиликтер жана эмгек акциялары – жалпы кызыкчылыктагы расмий иш-чаралар болуп саналат жана тазалоо, оңдоо, көрктөндүрүү менен катар жамааттык жоопкерчиликти күчөтөт.
- Жамаат мүчөлөрү мындай иш-чараларга катышууга милдеттүү. Катышууга мүмкүн болбосо, үй-бүлө мүчөсүн жиберүү же акча/тамак-аш менен компенсациялоо мүмкүн.
23.8. Калктуу конуштарда коомдук тартипти сактоого катышуу эрежелери:
- Коомдук тартипти сактоо ички иштер органдары менен жамааттын биргелешкен аракеттери аркылуу жүргүзүлөт.
- Жергиликтүү жамааттар жергиликтүү бийлик менен бирге коомдук тартипти сактоого катышат.
- Ар бир калктуу конушта ыктыярдуу негизде 10–15 адамдан турган элдик дружиналар түзүлөт.
- Айылдык/шаардык кеңеш дружинаны каттайт жана ички иштер органдары менен бирге мүчөлөрүнүн укук-милдеттерин түшүндүрүп, күбөлүк жана айырмалоочу белги менен камсыз кылууга көмөк көрсөтөт.
- Элдик дружина патрулдук маршруттарды жана графикти түзөт: жайкысын – дем алыш күндөрү, чукул кырдаалда – күн сайын.
- Элдик дружина милиция жана аксакалдар соту менен тыгыз иштеп, коомдук коопсуздук боюнча маалымат алмашып турат.
23.9. Жергиликтүү жамаатта адеп-ахлакты, салт-санааны жана коомдук биримдикти бекемдөө эрежелери:
- Каада-салттарды жана үрп-адаттарды сактоо – жамаатта ынтымакты, тынчтыкты, адеп-ахлакты жана улуттук баалуулуктарды (меймандостук, боорукердик, мекенчилдик ж.б.) бекемдөө.
- Жаш муунду ыймандуулукка, адептүүлүккө, жоопкерчиликке, улууларды сыйлоого жана эл-журтка кызмат кылууга тарбиялоо.
- Саат 22:00дөн 07:00гө чейин турак жайларда, ага жакын аймактарда, коомдук жана социалдык мекемелерде ызы-чууну күчөтүүгө тыюу салынат.
- Жылына бир жолу “Айыл аймагынын күнү” өткөрүлүп, жетишкендиктер, жалпы жамаат мүчөлөрү менен белгиленет.
- Бул эрежелерди аткарбоо үчүн уставга ылайык жоопкерчилик каралат
23.10. Үй-бүлөлүк салтанаттарды өткөрүүнүн эрежелери:
- Жамаат баланын төрөлүшү, кыз узатуу, келин алуу, кудалашуу, конок күтүү жана белек берүү сыяктуу үй-бүлөлүк салтанаттарды улуттук салтка ылайык, заман талабына жараша өткөрүүнү колдойт.
- Үй-бүлөлүк салтанаттарды өткөрүүнүн тартиби жамаат мүчөлөрүнүн пикирлери жана мыйзамдарда көрсөтүлгөн эрежелер эске алынып, жыйындарда жана курултайларда жобо иштелип чыгып, бекитилет. Ысырапкорчулукка жана ашыкча мактанууга жол берилбейт.
- Мыйзамдарды жана Президенттин Жарлыктарын жетекчиликке алып, салтанаттын убактысы, орду, узактыгы, катышуучулардын саны, автоунаалар, союлуучу мал жана белектер боюнча так чектөөлөр жамаат тарабынан аныкталат.
23.11. Маркумду акыркы сапарга узатуу жана эскерүү иш-чараларын өткөрүү эрежелери:
- Маркумду акыркы сапарга узатуу жана эскерүү иш-чаралары жамаат мүчөлөрүнүн пикирлери эске алынып, ашыкча шаңданууга жана мактанууга жол бербөө максатында жыйындарда жана курултайларда жобо иштелип чыгып, бекитилет.
- Маркумга байланышкан иш-чараларга сөөк коюу, кыркылык жана аш берүү кирет.
- Мыйзамдарды жана Президенттин Жарлыктарын жетекчиликке алып, ысырапкорчулукка жол бербөө үчүн бул иш-чаралардын убактысы, орду, узактыгы, союлуучу малдын саны, белек жана тартуулардын түрү менен көлөмү боюнча так чектөөлөр жамаат тарабынан кабыл алынган жобонун негизинде аныкталат.
23.12. Жергиликтүү жамаатта пикир келишпестиктерди жана чыр-чатактарды чечүү эрежелери:
- Жамаат өз аймагындагы жана ички жашоого байланышкан пикир келишпестиктерди жана чыр-чатактарды кароого укуктуу.
- Чыр-чатактар ар кандай себептерден чыгышы мүмкүн жана алар терс да, оң (көйгөйдү чечүүгө жардам берген) мүнөздө да болот.
- Эки же андан көп топтун ортосунда чыр чыкса, аны кароо үчүн калыс топ түзүлөт. Калыс топко жергиликтүү кеңеш, айыл өкмөтү, аксакалдар соттору, ардагерлер, аялдар жана жаштар кеңештеринин өкүлдөрү кирет.
- Калыс топ тараптарды кезеги менен угат, суроо-жооп уюштурат жана ачык талкуу жүргүзөт. Топтун мүчөлөрү пикирлерин билдирип, улуусунун жыйынтык чечими менен бүтүм чыгарат.
Эгер тараптар макул болбосо, жаңы калыс топ түзүлүп, маселе кайрадан ошол эле тартипте каралат.
23.13. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана коомдук түзүмдөрдүн отчетторун угуунун эрежелери:
- Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана эл тарабынан шайланган же түзүлгөн коомдук уюмдар мыйзамдарда жана жоболордо көрсөтүлгөн тартипте эл алдында отчет беришет.
- Отчет угуу убактысы жамаат (кичи кеңеш) жана жергиликтүү бийлик тарабынан элдин пикири эске алынып, жарым жылда же жылына бир жолу белгиленет. Отчет берүү күнү жана убактысы алдын ала жетекчилерге жана элге кабарланат.
- Отчетторго жамааттын бардык аймактарынан өкүлдөрдүн катышуусу камсыздалат жана суроо-жооп жана талкуу жүргүзүлөт. Жыйынтыгы боюнча «канааттандырарлык» же «канааттандырарлык эмес» деген баа берилет.
23.14. Жергиликтүү жамааттын башка жамааттар менен алака жүргүзүүсү:
- Жамаат коңшулаш же башка жергиликтүү жамааттар менен ынтымакта жашоо, кызматташтык, чарбалык жана башка маселелер боюнча алака түзө алат.
- Ушул Уставга жана катышуучу жамааттардын уставдарына, ошондой эле жазуу жүзүндөгү же оозеки макулдашууларга ылайык жүргүзүлөт.
27. Жергиликтүү жамааттын өнүктүрүү жана кайрымдуулук фонду
Фондду түзүү жана каржылоо:
- Жамааттын мүчөлөрү ыктыярдуу түрдө белгиленген өлчөмүндө өздөрүнө салык салып, фондго салым кошушат.
- Бул маселе жамааттын чогулуштарында, квартал, көчө жана көп кабаттуу үйлөрдүн жыйналыштарында талкууланып чечилет.
Кошумча салымдар:
- Фондго жамааттын мүчөлөрү гана эмес, башка жеке адамдар жана юридикалык жактар да салым кошо алышат.
Каттоо:
- Фонд «Коомдук фонд» катары коммерциялык эмес уюм болуп, мамлекеттик каттоодон өтүп, мыйзамга ылайык иштейт.
Фонддун каражаттарын колдонуу:
- Каражаттар жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө жана кайрымдуулук иштерине жумшалат.
Долбоорлор ар түрдүү багытта болушу мүмкүн:
- Ишкерчилик (Бизнес-Инкубатор);
- өнөр жана кесипке үйрөтүү;
- адеп-ахлактык тарбиялоо.
Долбоорлорду тандоо жана каржылоо:
- Конкурстук комиссия (абройлуу адистер жана жергиликтүү кеңештин депутаттары) долбоорлорду карайт.
- Жактырган долбоорлор фонд тарабынан каржыланат.
24. Биргелешкен мониторинг жана баа берүү
24.1. Жергиликтүү жамааттын артыкчылыктуу маселелерин чечүүдө ачыктыкты жана айкындыкты камсыз кылуу максатында биргелешкен мониторинг жана баа берүү жүргүзүлөт.
24.2. Биргелешкен мониторинг жана баа берүүнүн максаттары:
- жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишине жана муниципалдык кызматтардын сапатына баа берүү;
- социалдык-экономикалык өнүктүрүү программаларынын, долбоорлордун жана демилгелердин ишке ашырылышын көзөмөлдөө;
- кызматтарды жана иш-аракеттерди жакшыртуу боюнча сунуштарды иштеп чыгуу;
- этностор аралык мамилелерге мониторинг жүргүзүү.
24.3. Биргелешкен мониторинг жана баа берүү үчүн жергиликтүү кеңеш жумушчу топторду түзүүгө укуктуу.
24.4. Жумушчу топтордун курамына жергиликтүү кеңештин депутаттары, демилгелүү топтордун өкүлдөрү, жарандык коом жана жергиликтүү жамааттынн мүчөлөрү кире алат. Курамы жергиликтүү кеңеш тарабынан бекитилет.
24.5. Жумушчу топтор:
- маалыматтарды жана документтерди талдоого;
- сурамжылоолорду жүргүзүүгө;
- долбоорлордун жана кызматтардын аткарылышына мониторинг жүргүзүүгө;
- сунуштамаларды берүүгө укуктуу.
24.6. Биргелешкен мониторинг жана баа берүүнүн жыйынтыктары калкка жеткиликтүү түрдө жарыяланат жана талкуулоого чыгарылышы мүмкүн.
25. Муниципалдык менчик
25.1. Муниципалдык менчик - жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын карамагында, пайдалануусунда, тескөөсүндө турган, жергиликтүү өз алдынча башкаруунун кирешелерин алуучу булак катары кызмат кылуучу жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жергиликтүү өз алдынча башкаруунун иш-милдеттерин жүзөгө ашырууга зарыл жергиликтүү жамааттардын менчиги.
25.2. Жергиликтүү жамаат жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына кайрылуу жолу менен муниципалдык менчикти башкарууга жана тескөөгө түздөн-түз катышат, бул кайрылуулар тийиштүү чараларды кабыл алуу үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан милдеттүү түрдө каралышы керек.
26.3. Муниципалдык менчикке кыймылдуу жана кыймылсыз мүлк, акча каражаттары жана Кыргыз Республикасынын «Мүлккө муниципалдык менчик жөнүндө» мыйзамында каралган башка мүлктүк укуктар кирет.
26.4. Муниципалдык менчик объекттеринин реестри жүргүзүлөт жана ал жарандар үчүн жеткиликтүү болот.
27. Жергиликтүү бюджет
27.1. Жергиликтүү бюджет – жергиликтүү кеңеш тарабынан бекитилет жана шаардык мэрия, айыл өкмөтү тарабынан аткарылат.
27.2. Жергиликтүү бюджет кирешелерден жана чыгашалардан турат жана Кыргыз Республикасынын бюджеттик мыйзамдарына ылайык түзүлөт.
27.3. Жергиликтүү бюджеттин долбоору жана анын аткарылышы ачык каралат, алар боюнча коомдук угуулар өткөрүлөт.
27.4. Бекитилген бюджет жана аткаруу боюнча отчет расмий түрдө жарыяланат.
28. Сыйлоо чаралары
28.1. Сыйлоо үчүн негиздер:
-Уставдын талаптарын үлгүлүү аткаруу;
- Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө активдүү катышуу;
- Жеке жана үй-бүлөлүк үлгүлүү жүрүм-турум;
- Кайрымдуулук жана спонсорлук ишмердүүлүк;
- Аймактын социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө салым кошуу;
- Жамаатка кызмат көрсөтүүлөрдү жакшыртууга катышуу;
Сыйлоо түрлөрү:
- Алкыш жарыялоо;
- Баалуу белектер, акчалай сыйлыктар, грамоталар;
- Ардактуу наамдар:
- “Мыкты үй-бүлө”, “Үлгүлүү үй”, “Үлгүлүү көчө”, “Үлгүлүү айыл”;
- “Айыл аймактын ардактуу атуулу”;
- Ардак тактага илүү, Ардак китепчесине киргизүү;
- Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктарына көрсөтүү.
Сыйлоо тартиби:
Сыйлоого сунуштоо: жашоочулар чогулушу, аксакалдар соту, коомдук уюмдар, айылдык администрация, жергиликтүү кеңештин депутаттары тарабынан.
Жогорку наамдардын өзгөчөлүгү:
- Кара-Бүргөн айыл аймагынын Ардактуу атуулу” – эң жогорку наам;
- Өнүгүүгө өзгөчө салым кошкондорго берилет.
28.2. Жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүүгө жигердүү катышкан жарандарга моралдык жана материалдык сыйлоо чаралары колдонулушу мүмкүн.
28.2. Сыйлоо чараларын колдонуу тартиби айыл өкмөтүнүн жана айылдык кеңештин чечимдери менен аныкталат.
29. Уставды бузгандыгы үчүн жоопкерчилик
29.1. Кызмат адамдары Уставды бузган учурда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартышат.
30. Уставды кабыл алуу жана өзгөртүү тартиби
30.1. Устав жыйындарда же курултайларда талкуулангандан кийин жергиликтүү кеңеш тарабынан кабыл алынат (өзгөртүлөт, толукталат) жана депутаттардын көпчүлүк добушу менен бекитилет. Уставга өзгөртүү жана толуктоолор жамааттын мүчөлөрүнүн же жергиликтүү кеңеш депутаттарынын кеминде үчтөн бири тарабынан демилгелениши мүмкүн.
30.2. Устав белгиленген тартипте жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында милдеттүү түрдө каттоодон өтөт. Уставды бекитүү жөнүндө ченемдик укуктук акт расмий жарыялангандан кийин уставдын тексти менен бирге Юстиция министрлигинин аймактык бөлүмүнө Мамлекеттик реестрге киргизүү үчүн жөнөтүлөт.